Dr Plus - Diatrofi

Διατροφικές διαταραχές

Η τέλεια διατροφική καταιγίδα

«Βράδιασε! Πίσω μου, έχω αφήσει μια εξαντλητική ημέρα. Από το πρωί δεν είχα τη δύναμη να σηκώσω το κορμί μου. Ανοίγοντας τα μάτια ένιωθα σαν να φοράω ένα άλλο σώμα και εγώ ήμουνα αρκετά πιο μέσα, κρυμμένη πίσω από όλο αυτό που με περιβάλλει. Τα πάντα γίνονταν μηχανικά και μια σπίθα ήταν αρκετή για να κάνει τα νεύρα μου τσαντάλια. Η γεμάτη μου γκαρνταρόμπα με τα αγαπημένα μου ρούχα κάθε άλλο παρά ευχαρίστηση μου δίνει. Ξέρω ότι πάλι θα καταλήξω στα ίδια. Στα φαρδιά και στα μαύρα. Δεν έχω τη διάθεση να ασχοληθώ με τίποτα. Όμως έπρεπε να πάω στη δουλειά, να ολοκληρώσω όλες τις υποχρεώσεις μου και έπειτα να φροντίσω για το σπίτι.

Τώρα όμως που βράδιασε είναι η ώρα μου. Τώρα έχει ησυχία! Στο τηλέφωνο δεν θα με ενοχλήσει κανένας, τα παιδιά είναι για ύπνο, ο σύζυγος στη δική του τηλεόραση / κινητό  και εγώ θέλω να κάτσω στο καναπέ μου για να ΦΑΩ. Θα φάω να το ευχαριστηθώ. Αυτή είναι η στιγμή που φύλαγα για μένα από το πρωί που σηκώθηκα μέχρι τούτη την ώρα. Δεν θέλω να σκέφτομαι τη δίαιτα. Δεν μπορώ να το αντέξω και αυτό! Αν δεν φάω, τι άλλο θα μου μείνει πια να κάνω; Για ποιο λόγο να έχω να παλέψω και αυτό; Θα φάω, γιατί το δικαιούμαι!».

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί τα βράδια δεν μπορείς να αντισταθείς καθόλου στο φαγητό;

Συνήθως αυτές τις ώρες θέλεις να φας οτιδήποτε συνδυάζει ζάχαρη, αλάτι και λίπος (junk food, σοκολάτες, αρτοσκευάσματα, μπισκότα, γλυκά κλπ)

Γιατί όμως να θέλεις τόσο πολύ να φας junk food τις βραδινές ώρες; Γιατί επηρεάζεσαι τόσο εύκολα όταν βλέπεις φαγητά ή γλυκά στην τηλεόραση ή όταν ακούς κάποιον να μιλάει γι’ αυτά;

Υπάρχουν 4 λόγοι που σου συμβαίνει αυτό και όταν αυτοί οι λόγοι συνδυαστούν μεταξύ τους δημιουργούν μια κατάσταση μέσα στην οποία δεν μπορεί να ξεφύγει κανένας. Είναι η τέλεια καταιγίδα!

Αναφέρομαι στα εξής τέσσερα: Εξάντληση, Ντοπαμίνη, συναίσθημα και συνήθεια. Όταν όλα αυτά βρεθούν μαζί στον ίδιο χρόνο και στον ίδιο τόπο …. καλή τύχη!

Ας τα δούμε ένα – ένα ξεχωριστά.

Εξάντληση

Αν θέλεις να ελέγξεις το φαγητό και τις επιλογές που κάνεις τις βραδινές ώρες θα πρέπει να εστιάσεις στο φαγητό και στις επιλογές που κάνεις κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ξέρω ότι δεν σε συγκινεί ιδιαίτερα η ιδέα των συχνών μικρών και θρεπτικών γευμάτων  γιατί την έχεις ακούσει ξανά και ξανά. Χωρίς, όμως, να έχεις αυτό το κομμάτι υπό τον έλεγχο σου, το βράδυ δεν θα μπορέσεις να το παλέψεις. Σκέψου ότι προηγήθηκε μία μέρα μέσα στην οποία δεν έδωσες θρεπτικά στοιχεία στο σώμα σου, δεν κοιμήθηκες καλά, δεν βρήκες χρόνο για ξεκούραση και δεν αφιέρωσες 3 λεπτά να κάνεις μια άσκηση χαλάρωσης και δύο τεντώματα. Οι μπαταρίες έχουν αδειάσει και ο εγκέφαλος το μόνο που θέλει είναι να ξεφύγει από αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Το πιο εύκολο πράγμα που έχεις  να κάνεις για να νιώσεις  άμεσα καλά, είναι το φαγητό.

Πράξη πρώτη: Είσαι εξαντλημένη και καταβεβλημένη λόγω της φτωχής σε θρεπτικά στοιχεία διατροφής που έχει προηγηθεί κατά της διάρκεια της ημέρας.

Ντοπαμίνη

Η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής που εκκρίνεται στο εγκέφαλο μας και μία από τις  δουλειές της είναι η κινητοποίηση μας προς δράση.  Όταν, για παράδειγμα, οι πρόγονοι μας έβρισκαν μπροστά τους τροφή, η εγκέφαλος πλημμύριζε με ντοπαμίνη για να τους κάνει να θυμούνται πού και πως έβρισκαν  την τροφή. Τους βοηθούσε να θυμούνται το μονοπάτι που ακολούθησαν, τα σημεία στο περίγυρο τους και την αλληλουχία των γεγονότων που τους οδηγούσε τελικά στην τροφή. Η ντοπαμίνη δηλαδή τους έδινε το ερέθισμα για να επαναλάβουν αυτή τη διαδρομή ξανά και ξανά. Σωτήριος μηχανισμός για την επιβίωση και την εξέλιξη του ανθρώπου τότε.

Τώρα; Τι γίνεται με εμάς που κουβαλάμε τον ίδιο μηχανισμό επιβίωσης με τη διαφορά ότι κολυμπάμε σε αφθονία τροφής; Σήμερα, η λειτουργία αυτού του μηχανισμού είναι καταστροφική όταν περιβάλλεσαι από παγωτό, πίτσα και ραφιναρισμένους υδατάνθρακες ή εκτίθεσαι στη θέα διαφημίσεων και μαγειρικών εκπομπών με λαχταριστά φαγητά, διότι το οπτικό νεύρο δίνει το ερέθισμα στην αχόρταγη ντοπαμίνη, η οποία κατακλύζει τους υποδοχείς του εγκεφάλου και σε ωθεί να πράττεις ενστικτωδώς προς αναζήτηση τροφής. Αυτός είναι ο λόγος που  όταν το βλέπεις, το θέλεις, ενώ όταν δεν υπάρχει μπροστά σου, ούτε που το σκέφτεσαι. Θυμήσου, ότι,  την ίδια στιγμή  αισθάνεσαι εξάντληση και λιμοκτονείς από τις διατροφικές επιλογές που έκανες κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Πράξη δεύτερη: Κάθε σου κύτταρο σε προκαλεί να ικανοποιήσεις το πρωτόγονο ένστικτο επιβίωσης την ίδια στιγμή που νιώθεις εξάντληση και κούραση. Θέλεις να φας αυτό που είδες.

Συναίσθημα

Από πολύ μικρή  ηλικία,  γιαγιά, παππούς, θείοι και γονείς προσπαθούσαν να μας απαλύνουν τον πόνο με φαγητό. Έπεσε κάτω και χτύπησε το παιδί; Δώσε του μια σοκολάτα! Γκρινιάζει για έναν ανεξήγητο λόγο;  Παρήγγειλε του μια πίτσα! Χτυπιέται κάτω στο δρόμο γιατί θέλει κι’ άλλο παιχνίδι; Δώσε του ένα παγωτό ή μαλλί γριάς. Βαριέται; Δώσε του μερέντα με ψωμί.

Τις προάλλες ήμουν μάρτυρας μπροστά σε ένα τέτοιο περιστατικό. Το κοριτσάκι δεν ήθελε να φύγει από το σπίτι μας επειδή έπαιζε με τα δικά μου παιδιά. Όμως η γιαγιά του έπρεπε να φύγει και ήθελε να το πάρει στο αμάξι. Αυτό γκρίνιαζε, έκλαιγε, χτυπιότανε μέχρι που η γιαγιά έβγαλε τον άσσο από το μανίκι: «έλα και θα σου αγοράσω στο δρόμο για το σπίτι μια σοκολάτα» Αμέσως η ένταση του κλάματος μειώθηκε αισθητά για μερικά δευτερόλεπτα αλλά για κάποιο λόγο, ξαναφούντωσε σαν φωτιά που σιγόκαιγε φυσώντας την ο άνεμος. Η γιαγιά, όμως, επέστεψε πιο δυναμικά τραβώντας τη μάνικα από το πυροσβεστικό: «έλα και θα σου αγοράσω δύο σοκολάτες. Τόσο μεγάλες! Από αυτές που σου αρέσουν» . Game over! Το παιχνίδι τελείωσε. Το παιδάκι προσπάθησε να εκφράσει τη στεναχώρια του γιατί αποχωριζόταν  το παιχνίδι αλλά η γιαγιά με δύο κροσέ και ένα άπερκατ το έβγαλε νοκ άουτ. Το έβαλε στο αμάξι σαν ασθενή που τον περισυλλέγει το ασθενοφόρο και εξαφανίστηκαν.

Το πρόβλημα, βέβαια, δεν είναι οι γιαγιάδες. Αυτές το κάνουν από αγάπη. Δεν θέλουν να βλέπουν το παιδί να στεναχωριέται. Το πρόβλημα, είναι ότι αυτή η συμπεριφορά δημιουργεί μια βαθιά σχέση και σύνδεση του συναισθήματος με το φαγητό και αυτό το κουβαλάμε σε όλη μας τη ζωή. Έτσι όταν είμαστε στεναχωρημένοι, στρεσαρισμένοι, απογοητευμένοι ή νιώθουμε ανία, πλήξη, βαρεμάρα, καταλήγουμε στο φαγητό. Είναι ο τρόπος που μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τα συναισθήματα μας από πολύ μικρή ηλικία.

Πράξη τρίτη: Είσαι εξαντλημένη, η ντοπαμίνη στη θέα των φαγητών εκτοξεύεται στα ύψη προκαλώντας κάθε σου κύτταρο να ενδώσει στον πειρασμό,  την ίδια στιγμή που από μικρή έχεις μάθει τα συναισθήματα σου να τα τρως.

Συνήθεια

Είναι στη φύση μας να θέλουμε πάντοτε να ακολουθούμε την πεπατημένη. Ακολουθούμε πάντα το γνωστό μονοπάτι, αυτό που έχουμε περπατήσει ξανά και ξανά στη ζωή μας επειδή η προβλεψιμότητα του μας αφήνει στην ασφαλή ζώνη. Οτιδήποτε καινούργιο προϋποθέτει ξεβόλεμα, αρκετή προσπάθεια και δαπάνη ενέργειας. Αυτή είναι μια μη επιθυμητή κατάσταση και το μυαλό εύκολα θα διαγράψει την άγνωστη διαδρομή και θα προτιμήσει την ασφάλεια της γνωστής διαδρομής.

Είναι σαν ξαφνικά να θες να παρεκκλίνεις από την ασφαλτόστρωση προσπαθώντας να διανύσεις τη διαδρομή από το χωράφι. Στην αρχή, τα ψηλά χόρτα θα σου τσιμπούν τις γάμπες, τα παπούτσια σου θα μαζέψουν υγρασία, θα περπατάς αργά και διστακτικά στην υποψία κινδύνου και δεν θα ξέρεις καλά – καλά που πρέπει να πατήσεις  γιατί θα φοβάσαι μην τυχόν στραμπουλίξεις το πόδι σου. Εάν όμως εσύ επιμένεις κάθε μέρα να διασχίζεις την ίδια διαδρομή, τότε θα δεις ότι εκεί που πάτησες άρχισε να σχηματίζεται ένας καινούργιος δρόμος, ένα νέο μονοπάτι που ακολουθεί μια διαφορετική διαδρομή από την παλιά. Με τον καιρό, αυτό το μονοπάτι γίνεται μια εύκολη, γρήγορη, ευχάριστη και ασφαλής διαδρομή, την οποία περπατάς χωρίς καν να σκέφτεσαι ότι κάποτε δεν υπήρχε. Η επανάληψη αυτής της διαδρομής ξανά και ξανά σου εξασφάλισε μια διαφορετική συνήθεια και σου δημιούργησε  μια άλλη προοπτική.

Πράξη τέταρτη: Είσαι εξαντλημένη, όλα τα ερεθίσματα γύρω σου επηρεάζουν τη χημεία του εγκεφάλου σπρώχνοντας σε στο φαγητό, έχεις μάθει από μικρή να τρως τα συναισθήματα σου και η δύναμη της συνήθειας σε κάνουν να επαναλαμβάνεις την ίδια συμπεριφορά.

Είναι η τέλεια καταιγίδα και εσύ βρίσκεσαι στο μάτι του κυκλώνα!

Και τώρα που το ξέρουμε τι κάνουμε;

Ήδη έχω ξεφύγει στην έκταση αυτού του άρθρου όμως δεν ήθελα να σε αφήσω χωρίς μια πρόταση, για να αντιμετωπίσεις όλα αυτά  που σε οδηγούν στην αδυναμία σου να ελέγξεις το φαγητό το βράδυ. Για να με διαβάζεις μέχρι αυτή τη στιγμή πάει να πει ότι ταυτίζεσαι με όλα τα πιο πάνω και δεν θα ήθελα να σε αφήσω χωρίς κατεύθυνση για το πώς να διαχειριστείς την παραπάνω κατάσταση. Και λέω μια κατεύθυνση επειδή εάν επιχειρήσω να δώσω συγκεκριμένα βήματα τότε δεν θα πρόκειται για άρθρο αλλά για τη συγγραφή του δεύτερου μου βιβλίου.

Επιγραμματικά λοιπόν, θα σου πω ότι η λύση είναι να πάρεις έναν προς έναν όλους του παράγοντες που δημιουργούν την τέλεια καταιγίδα και να αρχίσεις να τους αποδομείς.

  • Φτιάξε τη διατροφή σου και βρες τρόπους να αποφορτίζεσαι κατά τη διάρκεια της ημέρας με τον τρόπο και τα εργαλεία που θα σου μάθει ο σύμβουλος σου
  • Κατάστρωσε ένα πλάνο με τον σύμβουλο σου για να απομονώσεις οτιδήποτε προκαλεί ερέθισμα για φαγητό τις βραδινές ώρες.
  • Εντόπισε, κατονόμασε και διαχειρίσου το συναίσθημα με τρόπους, εργαλεία και τεχνικές που θα σου μάθει ο σύμβουλος σου
  • Χάραξε μια διαφορετική διαδρομή και αποδέξου ότι στην αρχή θα νιώσεις άβολα

Όταν είσαι ενήμερη για τα χαρακτηριστικά της καταιγίδας, όταν ξέρεις τι την προκαλεί, όταν ξέρεις πως δημιουργείται και που πρόκειται να ξεσπάσει, τότε εσύ μπορείς να φροντίσεις να μην σε βρει εκεί! Ας ξεσπάσει κάπου μακριά…

mov_keadd-212x300

Σημείωση προς ειδικούς: Αν είσαι επαγγελματίας υγείας εξειδικεύσου σε θέματα διαχείρισης διατροφικών διαταραχών μέσω της εκπαίδευσης Master Practitioner on Eating Disordes του Κέντρου Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης Διατροφικών Διαταραχών. Περισσότερες πληροφορίες στο Link www.keadd.gr καθώς και τις Προσεχείς Εκπαιδεύσεις ΕΔΩ

Αν αναζητείς Πιστοποιημένο Επαγγελματία Υγείας από το NCFED στις Διατροφικές Διαταραχές δες στο Δίκτυο Συνεργαζόμενων Επαγγελματιών Υγείας ΕΔΩ

Σχετικά με τον δημιουργό

Αντρέας Κωνσταντίνου / Διαιτολόγος-Διατροφ...

Δαιτολόγος Διατροφολόγος