Dr Plus - Diatrofi

Διατροφικές διαταραχές

Οι Διατροφικές Διαταραχές μέσα από το Ψυχοθεραπευτικό Πρίσμα της προσέγγισης Gestalt

Γράφτηκε απο Administrator

Συγγραφή άρθρου:

Κατερίνα Παπαθανασίου-Πεχλιβανίδου
Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια Gestalt
Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity

H Ψυχοθεραπευτική προσέγγιση Gestalt προσεγγίζει τις Διατροφικές Διαταραχές βασιζόμενη σε τρεις άξονες: Το σώμα και τη δήλωση της παρουσίας του μέσα από τη διατροφική λειτουργία, τη δόμηση της γυναικείας ταυτότητας του φύλου και τις διαδικασίες επαφής στην εφηβεία. Ας δούμε αναλυτικά κάθε έναν από αυτούς.

1)Το σώμα και η δήλωση της παρουσίας  του μέσα από τη διατροφική λειτουργία

Η σύγχρονη κοινωνία χαρακτηρίζεται από ένα βομβαρδισμό πληροφοριών γύρω από δίαιτες, καλλυντικά, πλαστικές επεμβάσεις και μεθόδους που υπόσχονται την τέλεια γράμμωση και το απόλυτο fitness. Κατά συνέπεια, κάθε άτομο γίνεται ολοένα και παραπάνω υπεύθυνο για την εμφάνιση και το σώμα του, παρουσιάζεται σαν ένα  εύπλαστο αντικείμενο που το άτομο κατέχει και δικαιούται να το μετατρέψει σε ένα πιστό καθρέφτη των επιλογών της ζωής  και της ταυτότητας του. Ταυτόχρονα με το κυνήγι της τελειότητας, η παρουσία των γονιών στις πρωταρχικές σχέσεις των παιδιών έχει μειωθεί σημαντικά με άμεσο αντίκτυπο στην εμπειρία των παιδιών σε σχέση με την  εγγύτητα των σωμάτων. Λιγότερες αγκαλιές, λιγότερη σωματική επαφή οδηγούν στη διαμόρφωση ενός σώματος που δεν γνωρίζει το όριο του. Το σώμα του γονιού, δεν αποτελεί πλέον ένα ασφαλές περιβάλλον που μπορεί να υποδεχτεί και να στηρίξει τον ενθουσιασμό και την ανησυχία του παιδιού, στη διάρκεια των δικών του σωματικών αλλαγών και το παιδί, καλείται να διαχειριστεί αυτό το κομμάτι μόνο του. Δημιουργείται έτσι μια σχέση με τις σωματικές ανάγκες, που είναι το λιγότερο προβληματική και αυτή έχει επίπτωση στην διατροφική συμπεριφορά του παιδιού. Η τροφή μεταφέρει επικοινωνία και αποτελεί μια γέφυρα με την ζωή. Μια θετική λοιπόν σχέση με το φαγητό, διδάσκει στο παιδί την πράξη του να δέχεται, να εξερευνά και να επιθυμεί. Το φαγητό δεν είναι απλά θρέψη αλλά και επαφή. Στις μέρες μας, το φαγητό έχει γίνει τουλάχιστον προβληματικό. Τα γεύματα δεν είναι ευκαιρία να μοιραστούμε εμπειρίες, αλλά είτε καταναλώνονται μοναχικά και γρήγορα, είτε είναι ευκαιρία να κάνουμε ένα εμετό αντιπαραθέσεων και ανησυχιών. Κατά συνέπεια, το φαγητό γίνεται ο τρόπος μέσω του οποίου και το παιδί μαθαίνει να αποκρυσταλλώνει τις συγκρούσεις και η σωματική του αντίσταση σε αυτές γίνεται ο τρόπος να ελέγχει τον κόσμο, να αποτρέπει τις εισβολές, να δραματοποιεί καταστάσεις και να παραλύει.

2) Η δόμηση της γυναικείας ταυτότητας του φύλου

Σήμερα, ακόμα και η σεξουαλική ταυτότητα είναι ένα υποκειμενικό κατασκεύασμα, το οποίο εκφράζεται μέσα από  ένα ανθρώπινο μοντέλο που συνδυάζει αρσενικά και θηλυκά στοιχεία. Ειδικά για τις γυναίκες, αυτό έχει γίνει ένα εξαιρετικά προβληματικό εγχείρημα και η ταυτότητα του φύλου δεν είναι πλέον μια ευθεία διαδικασία αλλά μια ιδιαίτερα περίπλοκη κατάσταση. Οι γυναίκες σήμερα αναζητούν την τελειότητα, τον αισθησιασμό και την φινέτσα, μέσα σε ένα περιτύλιγμα δύναμης και αποφασιστικότητας ενώ ταυτόχρονα, αποποιούνται συχνά οποιαδήποτε αναφορά στον μητρικό ρόλο και την σημαντικότητα αυτού. Ο αναπαραγωγικός ρόλος, μάχεται με τον παραγωγικό ρόλο. Η μητρική ταυτότητα, με την ανταγωνιστική και την ανεξάρτητη. Η αποτελεσματικότητα, ξεπερνά την φροντίδα και την σχεσιακή ανάγκη. Αυτή η μάχη, μεταφέρεται στα σώματα των νεαρών κοριτσιών και ο επαναπροσδιορισμός της ταυτότητας του φύλου κατά τη διάρκεια της εφηβείας γίνεται επίπονος. Το σώμα ανθίζει, βγάζει καρπούς που αποπνέουν θηλυκότητα και το κορίτσι φοβισμένο προσπαθεί να κρατήσει ένα εφηβικό άγουρο σώμα, ώστε να ανταπεξέλθει στις κοινωνικές νόρμες της παραγωγικότητας.

3) Οι διαδικασίες επαφής στην εφηβεία

Μέσα σε όλη αυτή την αλλαγή κοινωνικού και πολιτισμικού πλαισίου, το κλίμα στις οικογένειες δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστο. Στις μέρες μας οι οικογένειες δομούνται περισσότερο μέσα σε ένα συναισθηματικό κλίμα, παρά μέσα από καλά οριοθετημένους κανόνες. Οι προσδοκίες είναι πλέον διαφορετικές.  Το να μεγαλώσεις και να γίνεις ένας καλός άνθρωπος, έχει παραχωρήσει τη θέση του στο να γίνεις ένας ελκυστικός άνθρωπος, ο οποίος συνδέεται άμεσα με την επιτυχία και την ευτυχία. Οι έφηβοι, δεν προστατεύονται από ξεκάθαρα όρια. Η εύλογη ανησυχία της ηλικίας τους, δεν περικλείεται από ένα σταθερό πλαίσιο και αυτό οδηγεί είτε σε μια εσωστρέφεια, όπου το πλεόνασμα των λέξεων και των σκέψεων αδιάκριτα καταλαμβάνει τον χώρο που χρειάζεται για να δράσουν στον κόσμο, είτε σε ένα απελπισμένο ξέσπασμα που ενέχει πολύ υψηλά επίπεδα επιθετικότητας, τόσο ως προς τον εαυτό τους, όσο και ως προς τους άλλους.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όταν οι Διατροφικές Διαταραχές κάνουν την εμφάνισή τους, το άτομο εγκλωβίζεται στην αναγκαιότητα να επιλέξει ανάμεσα στο να κρατήσει το σχήμα του και τη δομή του ή να συναντηθεί με τον άλλο. Είναι σαν να μην μπορεί να τα έχει και τα δύο. Η τροφή και το σώμα, μετατρέπονται σε μια γλώσσα, σε ένα τρόπο  για να φωνάξει κανείς στον κόσμο τόσο την πρόθεση του για επαφή, όσο και την ανάγκη του να παραμείνει μια ξεχωριστή παρουσία. Σταδιακά διαμορφώνονται τρεις διακριτές εμπειρίες. Η Ανορεκτική εμπειρία, η Βουλιμική εμπειρία και η Υπερφαγική εμπειρία.

Η Ανορεκτική εμπειρία

  • «Ποτέ δεν θα σε αφήσω να μπεις μέσα μου και να με θρέψεις»

Αυτή η δήλωση μεταφέρει την περηφάνια ενός κομματιού της προσωπικότητας του ανορεκτικού κοριτσιού, του υπερλειτουργικού ego, ενάντια σε ένα καταπιεστικό περιβάλλον που λειτουργεί με βάση την εξαπάτηση. Το κορίτσι εδώ δεν έχει δεχτεί θρεπτική τροφή, μια και πάντα υπάρχει και κάτι πίσω από αυτή, ένα άλλο κίνητρο, μια άλλη προσδοκία. Η τροφή για να είναι θρεπτική, πρέπει να προσφέρεται χωρίς την ανάγκη να υπάρχει ένα δίχτυ προστασίας και χωρίς εξαπάτηση. Δεν μπορεί να υπάρχει θρέψη, όταν η τροφή νοείται σαν φυλακή ή σαν δηλητήριο. Μια ανάλογη εξαπάτηση αγγίζει και την σεξουαλική εμπειρία των ανορεκτικών κοριτσιών. Συχνά, για αυτά τα κορίτσια η συναισθηματική κοντινότητα με τον γονιό του αντίθετου φύλου, είναι μεγάλη και η σεξουαλική ανάπτυξη, χρωματίζεται με ερωτικές σκιές καθώς ο ενήλικας ξεπερνά το όριο της οικειότητας με το σώμα. Από την άλλη πλευρά, η συναισθηματική κοντινότητα με τον γονιό του ίδιου φύλου, φέρνει μια απαίτηση για ταύτιση μέσω του φύλου, που απορρίπτει όλους τους άλλους τρόπους να είναι γυναίκα που είναι διαφορετικοί από αυτούς που απαιτεί η μητέρα. «Είσαι ακριβώς όπως εγώ, πρέπει να είσαι όπως εγώ θέλω να είσαι». Σε μια απελπισμένη λοιπόν προσπάθεια να έχουν καθαρές συναισθηματικές σχέσεις,  χωρίς να προδώσουν τον εαυτό τους, τα κορίτσια σκοτώνουν τον αισθησιασμό τους και απορρίπτουν την γυναικεία ταυτότητα, με το να απορρίπτουν το σώμα τους που είναι η πηγή της.

Η Βουλιμική εμπειρία

  • «θα σε πετάξω έξω από εμένα, ώστε να προσπαθήσω να σε ξαναπάρω με τον τρόπο που εγώ θέλω»
  • «Είσαι εσύ που θέλεις να μπεις ή εγώ θέλω να σε βάλω μέσα; Ποιά τροφή είναι καλή για μένα; Πόση τροφή χρειάζομαι για να ικανοποιήσω την όρεξή μου; Είμαι γεμάτη ή ακόμα σε χρειάζομαι»
  • «θα φάω μόνο ένα μπισκότο, θα τους αφήσω να με αγγίξουν μόνο μια φορά»
  • « Όλα τα μπισκότα στον κόσμο δεν θα είναι αρκετά. θα ενδώσω ώστε να μου γεμίσεις όλα τα κενά»
  • «Είμαι ακόμα όμορφη, με τη γυναικεία μου μορφή. Έχω δύναμη απέναντι στην τροφή άρα και απέναντι στις σχέσεις μου»

Αυτές οι δηλώσεις, εκφράζουν την απελπισμένη προσπάθεια του έφηβου που ζει την βουλιμική εμπειρία, να μην εγκαταλείψει την πιθανότητα να επιθυμεί τον άλλο και να αντλεί θρέψη από αυτόν με ένα μεστό τρόπο, και ταυτόχρονα, την αδυναμία να το πετύχει αυτό. Σαν παιδιά, οι έφηβοι αυτοί μεγάλωσαν σε χαοτικά και διασπασμένα περιβάλλοντα, όπου η γεύση της τροφής και η γεύση της κοντινότητας έμπαιναν η μια μέσα στην άλλη και η πείνα για φαγητό μπερδευόταν με την επιθυμία για επαφή. Αυτά τα περιβάλλοντα που απορρίπτουν την τρυφερότητα και ταυτόχρονα υπερθεματίζουν για αυτή, βιώνονται κατά κύριο λόγο ως εκρηκτικά, ασταθή, χωρίς συνέχεια και ξεκάθαρους ρόλους. Η ζωή δεν είναι ποτέ άδεια. Είναι πάντα γεμάτη και δεν ανταποκρίνεται στην ανάγκη του παιδιού για κοντινότητα και όχι για φαγητό. Αντιμετωπίζοντας αυτή την αστάθεια, ο βουλιμικός έφηβος προσπαθεί να κάνει μια επιλογή ανάμεσα σε ανάγκες και πολώσεις, μέσω ενός υπερλειτουργικού ego που οδηγεί σε αυστηρές επιλογές. Αυτό τον οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε μια υπέρμετρη ανησυχία, μια και όλα στο έδαφος της εμπειρίας του στο σχεσιακό περιβάλλον είναι μπλεγμένα και αμφίβολα. Το ego κατεβάζει τα χέρια, δεν οδηγείται πλέον από ξεκάθαρη επιθυμία και ο έφηβος ρίχνει τον εαυτό του αδιάκριτα στο περιβάλλον (φαγητό ή σεξουαλική κοντινότητα), καταβροχθίζοντας τα πάντα απελπισμένα, χωρίς όρια, γινόμενος ο ίδιος αδιαφοροποίητος. Το βήμα του εμετού, μέσα από αυτό το πρίσμα φαντάζει σαν μια δημιουργική προσαρμογή, που βοηθά την επανόρθωση, έστω και μερικά της εικόνας του εαυτού του.

Υπερφαγική εμπειρία

  • «Τώρα είναι η σειρά μου, και δεν θα κρατηθώ. Θα φάω όσο περισσότερο μπορώ»
  • «Τώρα είναι η σειρά μου και δεν θα ελέγξω τον εαυτό μου»
  • «Μην εκνευρίζεσαι ….αυτή η πουτίγκα δεν φαίνεται πεντανόστιμη; …..Σταμάτα να παίζεις …..έλα να φας καλύτερα ….Μη θαυμάζεις τον εαυτό σου στον καθρέφτη έλα να φας ένα παγωτό»

Αυτές οι δηλώσεις είναι στην καρδιά της υπερφαγικής εμπειρίας. Της μεγάλης ακόρεστης ανάγκης να μετατραπεί η ενέργεια που είναι παγιδευμένη στο όριο της επαφής, σε πράξη που είναι αποκλειστικά για το άτομο, πράξη που είναι καθολικά προσηλωμένη στην προσωπική επιθυμία, και ολοκληρωτικά ελεύθερη από την επιθυμία του να εξυπηρετώ τους άλλους. Η υπερφαγία γίνεται ένα κλάμα θυμωμένης αυτοεπιβεβαίωσης. Καθώς το παιδί μεγάλωνε, η  αυτοεπιβεβαίωση δεχόταν υποτίμηση. Η έννοια του εαυτού παρακωλυόταν από την παρουσία των άλλων και η υποτίμηση της αυτοδιαχείρισης εμπλεκόταν με την διατροφική λειτουργία. Οι γονείς ρύθμιζαν τα γεύματα, τον χρόνο και το πότε  η ανησυχία ενός παιδιού θα ονομαζόταν πείνα. Έτσι, το φαγητό γινόταν κάτι, στην θέση κάποιου άλλου, στην θέση της κοντινότητας, στην θέση της παρηγοριάς, στην θέση της πλαισίωσης. Με την υπερφαγία, ο έφηβος αναζητά την δυνατότητα να διαλέξει και δεν αποκηρύσσει το να νιώθει την ενέργεια μέσα του και να εξασκεί την δύναμη του στο να επιτεθεί στο περιβάλλον παίρνοντας κάτι για αυτόν. «Τι με νοιάζει, εγώ έχω τον έλεγχο. Μπορώ να φάω όσο θέλω». Το δράμα σε αυτή την δημιουργική προσαρμογή, είναι το γεγονός ότι η δύναμη του ego ασκείται μόνο μέσα σε ένα μοναχικό πλαίσιο. Ο έφηβος, είναι αδύνατο να κάνει το ίδιο μέσα σε μια σχέση. Δεν ξέρει, πώς να πάρει κάτι για εκείνον παρουσία κάποιου άλλου. Κατά συνέπεια, η υπερφαγία φέρνει το ξύπνημα της ενέργειας της αυτοεπιβεβαίωσης, αλλά ταυτόχρονα και το τίμημα της μοναξιάς.

Κατερίνα Παπαθανασίου-Πεχλιβανίδου

Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια Gestalt

Master Practitioner in Eating Disorders and Obesity

mov_keadd-212x300

Σημείωση προς ειδικούς: Αν είσαι επαγγελματίας υγείας εξειδικεύσου σε θέματα διαχείρισης διατροφικών διαταραχών μέσω της εκπαίδευσης Master Practitioner on Eating Disordes του Κέντρου Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης Διατροφικών Διαταραχών. Περισσότερες πληροφορίες στο Link www.keadd.gr καθώς και τις Προσεχείς Εκπαιδεύσεις ΕΔΩ

Αν αναζητείς Πιστοποιημένο Επαγγελματία Υγείας από το NCFED στις Διατροφικές Διαταραχές δες στο Δίκτυο Συνεργαζόμενων Επαγγελματιών Υγείας ΕΔΩ

Σχετικά με τον δημιουργό

Administrator