Dr Plus - Diatrofi

Γενικά Τρίτη ηλικία

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΑΝΟΙΑ

Διατροφικές ελλείψεις έχουν συσχετιστεί με μείωση της διανοητικής λειτουργίας και έχουν αναφερθεί σε άτομα που πάσχουν από άνοια. Πρόσφατες επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν την ύπαρξη πιθανών παραγόντων κινδύνου που σχετίζονται με την δίαιτα στην ανάπτυξη της νόσου Alzheimer και της διανοητικής έκπτωσης με την ηλικία καθώς επίσης και θεραπευτικών πλεονεκτημάτων που απορρέουν από κατανάλωση αντιοξειδωτικών συστατικών, ψαριών, διαιτητικών λιπών, ψευδαργύρου και βιταμινών του συμπλέγματος Β1,2 (2,3,4)

Oι πρωταρχικοί στόχοι της διατροφικής παρέμβασης είναι:

  • Πρόληψη μέσω αντιμετώπισης της πορείας της υποκείμενης νόσου (π.χ βλάβη από αλουμίνιο και ελεύθερες ρίζες)
  • Βελτίωση των νοητικών λειτουργιών στα πρώτα στάδια της εμφάνισης της νόσου ή επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου (1)

Ιχθείς και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα

Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα

  • Παίζουν ουσιώδη ρόλο στην ανάπτυξη και λειτουργία του εγκεφάλου.
  • Τα λιπίδια του εγκεφάλου έχουν πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε PUFAs, ιδιαίτερα αραχιδονικό όξύ (ΑΑ, ω-6) και DHA.

Η συσχέτιση μεταξύ εγκεφαλικής λειτουργίας/ και πρόσληψης ω–3 λιπαρών οξέων έχει μελετηθεί εκτενώς και επιδημιολογικές έρευνες έχουν δείξει τον σημαντικό ρόλο των ιχθυελαίων και των ιχθύων στην νόσο του Alzheimer και στην διανοητική έκπτωση (Morris M.C.* Rush Institute of Healthy Aging) (5)

Προκαταρκτικές μελέτες δείχνουν ότι διατροφή ελλιπής σε ω-3, ιδιαίτερα DHA, μπορεί να επηρεάσει την σύνθεση σε λιπαρά οξέα των κυττάρων του κεντρικού νευρικού συστήματος, να μεταβάλλει την λειτουργία των νευρώνων και να επηρεάσει την λειτουργία του αμφιβληστροειδούς της όρασης, της μάθησης και της μνήμης (6,7)

Διαιτητικά Αντιοξειδωτικά

Tα πιο διάσημα διαιτητικά αντιοξειδωτικά είναι: Βιταμίνη C, Βιταμίνη E, Σελήνιο, Φλαβονοειδή, Καροτενοειδή, Συνένζυμο Q10, Λιποϊκό οξύ

 Σχέση οξειδωτικού στρες & παθογένεσης της νόσου

  • Ο εγκέφαλος στην νόσο Alzheimer παρουσιάζει πολυάριθμες παθολογοανατομικές αλλοιώσεις που συμπεριλαμβάνουν εναποθέσεις αμυλοειδούς, οξειδωτικές βλάβες και φλεγμονή, το σύνολο των οποίων συνεισφέρει στην αποδόμηση του νευρικού ιστού (9,10)
  • Η δυσλειτουργία των νευρικών κυττάρων και ο κυτταρικός θάνατος από οξείδωση που προκαλείται από την σχετιζόμενη με την νόσο Alzheimer πρωτεϊνη β-αμυλοειδούς μπορεί να σχετίζονται αιτιολογικά με την παθογένεση της νόσου (11)
  • Ο εγκέφαλος είναι περισσότερο ευαίσθητος στο οξειδωτικό στρες λόγω των τεράστιων ποσών O2 που καταναλώνει
  • Το οξειδωτικό στρες προκαλεί βλάβη στις πρωτεϊνες των νευροινιδίων με αποτέλεσμα τον κυτταρικό θάνατο.
  • Σε μερικά από τα πρώιμα στάδια της νόσου Alzheimer παρατηρείται οξειδωτική βλάβη στον εγκέφαλο. Η οξειδωτική πορεία συνεχίζει να αυξάνει και μπορεί να οδηγήσει σε φλεγμονώδεις αντιδράσεις στον εγκέφαλο που αυξάνουν την βαρύτητα της άνοιας σε όλους τους ασθενείς (Elizabeth Head, research scientist at UCI’ s Institute of Brain Aging and Dementia)
  • Αποτελέσματα συστηματικής ανασκόπησης της βιβλιογραφίας: Το οξειδωτικό στρες ή η φλεγμονή όχι μόνο παίζουν σπουδαίο ρόλο στην αρχή της νόσου αλλά αλληλεπιδρούν μεγιστοποιώντας τις βλαβερές επιδράσεις του (9)

Ελεύθερες ρίζες: Τα ενεργά παράγωγα οξυγόνου είναι υψηλής δραστικότητας μόρια οξυγόνου και ρίζες οξυγόνου (λόγω του ότι περιέχουν ασύζευκτα ηλεκτρόνια) και γι’ αυτό μπορεί να αντιδράσουν και να καταστρέψουν δομικά ή λειτουργικά συστατικά του οργανισμού:

  • Μεμβράνες (καταστροφή μεμβρανών PUFA )
  • Ένζυμα (απενεργοποίηση πρωτεϊνικών ενζύμων κυττάρου)
  • DNA (με αποτέλεσμα μεταλλάξεις, καταστροφή ή θάνατο του κυττάρου)
  • Mιτοχόνδρια

 H παραγωγή ελευθέρων ριζών αυξάνεται όταν υπάρχει:

  • αυξημένη ανάγκη για αποτοξίνωση (π.χ υπερβολική έκθεση οργανισμού σε τοξικές ουσίες),
  • αυξημένη παραγωγή ενέργειας (υπερβολική κατανάλωση θερμίδων και ιδιαίτερα λίπους και «κενών» θερμίδων),
  • παρατεταμένη ανοσολογική απάντηση,
  • αυξημένη παραγωγή στεροειδών (π.χ σε καταστάσεις στρες – όπως η έντονη φυσική δραστηριότητα -, διαταραχές εμμήνου ρύσεως κ.α)
  • Μετά από έκθεση οργανισμού σε συντηρητικά τροφίμων, και μολυσματικούς περιβαλλοντικούς παράγοντες (π.χ καπνός τσιγάρου, ρύποι που μολύνουν την ατμόσφαιρα),
  • Κατά την έκθεση σε ακτινοβολία (π.χ υπεριώδη ακτινοβολία),
  • Κατά την λιπιδική υπεροξείδωση (επίδραση ελευθέρων ριζών επί των λιπιδίων που υπάρχουν στις μεμβράνες των κυττάρων, και ιδιαίτερα των πολυακόρεστων, με αποτέλεσμα τον σχηματισμό υπεροξειδίων)
  • Σε αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ

 ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ

  • Σύμφωνα με τον Steele M. et al. 2007, σε επιδημιολογικές μελέτες υπάρχουν ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες οι αντιοξειδωτικοί και νευροπροστατευτικοί παράγοντες συμπεριλαμβανομένων φαρμακευτικών φυτών και υγιεινών τροφών μπορεί να προστατεύουν κατά την νόσου Alzheimer. Η άποψη αυτή υποστηρίζεται από ενδείξεις ότι ορισμένες δίαιτες (όπως η Μεσογειακή διατροφή) έχουν συσχετισθεί με χαμηλότερη επίπτωση νόσου Alzheimer (9)
  • Πληθώρα ερευνών (σε ζώα και εργαστηριακών) έχουν δείξει ότι τα διαιτητικά αντιοξειδωτικά ελαττώνουν την εναπόθεση β-αμυλοειδούς, την λιπιδική υπεροξείδωση, την βλάβη στο DNA, την νευροτοξικότητα, και την απώλεια νευρώνων, αλλά όμως υπάρχουν περιορισμένα δεδομένα διαθέσιμα από επιδημιολογικές μελέτες (7)

 Διατροφικά συμπληρώματα & Δρόγες

Τα πιο γνωστά: Φύλλα Ginkgo, Φωσφατιδυλοσερίνη, Χολίνη  – φωσφατιδυλοχολίνη, Αντιοξειδωτικά, Ακετυλο- L- καρνιτίνη, Λιπαρά οξέα

Φύλλα Ginkgo. Επιστημονική ονομασία: Ginkgo biloba

Το βότανο αυτό, εκχύλισμα των φύλλων του δένδρου Ginkgo biloba, έχει κινέζικη προέλευση και χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια από τους λαούς της Ανατολής. Το στανταρισμένο εκχύλισμα EGb 761 του Ginkgo biloba κυκλοφόρησε στην Γαλλία και την Γερμανία πριν 30 χρόνια και σήμερα θεωρείται ως διατροφικό συμπλήρωμα στις Η.Π.Α.
Το EGb 761 αποτελεί τον στόχο της 3ης φάσης των κλινικών δοκιμών στις μελέτες GEM και GuidAge, προκειμένου να εκτιμηθεί η αποτελεσματικότητα για την πρόληψη της νόσου Alzheimer σε άτομα ηλικίας άνω των 70 ετών (12). Μια ανασκόπηση 33 δοκιμών σχετικά με το Ginkgo σε διανοητική επίπτωση και άνοια κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Ginkgo είναι ασφαλές και δίνει ελπίδες. Μεγάλες αμερικανικές και γαλλικές κλινικές δοκιμές εκποιούνται προκειμένου να καθορισθεί αν το ginkgo προλαμβάνει την άνοια ή θεραπεύει την νόσο Alzheimer. Τα αποτελέσματα αναμένονται γύρω στο 2010

 Πρόγραμμα δράσης μέσω διατροφής και τρόπου ζωής

Τροφή για τον εγκέφαλο. Στρατηγικές δράσεις

  • Ελέγξτε τα επίπεδα ομοκυστείνης στο αίμα
  • Αυξήστε την πρόσληψη βιταμινών του συμπλέγματος Β
  • Αυξήστε την πρόσληψη απαραίτητων ω-3 λιπαρών οξέων
  • Κατανάλωση λιπαρών ψαριών τουλάχιστον 2 φορές/ εβδομάδα,
  • Καθημερινή κατανάλωση σπόρων: Oι καλύτεροι είναι οι κολοκυθόσποροι και οι λιναρόσποροι. Εναλλακτικά μπορεί να καταναλωθεί λινέλαιο
  • πρόσληψη συμπληρωμάτων ω-3 (πάντα με βιταμίνη Ε, 400iu).
  • Αυξήστε την πρόσληψη αντιοξειδωτικών
  • Κατανάλωση ποικιλίας τροφίμων από όλες τις ομάδες, αυξημένη κατανάλωση φρέσκων φρούτων & λαχανικών διαφόρων χρωμάτων καθημερινά (τουλάχιστον 6 μερίδες/ ημέρα), κατανάλωση ξηρών καρπών, ελαιολάδου, πράσινου τσαγιού, κόκκινου κρασιού, σπόρων & ξηρών καρπών
  • Διακοπή καπνίσματος
  • Αυξήστε την πρόσληψη ουσιών που ενισχύουν την ακετυλοχολίνη
  • Το αυγό αποτελεί πλούσια πηγή φωσφολιπιδίων.
  • Λήψη συμπληρωμάτων Ginkgo

 Μεσογειακή διατροφή: Γιατί είναι η καλύτερη;

Χαρακτηριστικά της μεσογειακής διατροφής

  • Περιορισμένη κατανάλωση ζωικών προϊόντων (ιδιαίτερα κρέας) και υψηλή πρόσληψη ψαριών
  • Φρέσκα, εποχιακά προϊόντα τοπικής παραγωγής, ελάχιστα επεξεργασμένα
  • Άφθονη κατανάλωση φυτικών τροφών: Aκατέργαστα δημητριακά και προϊόντα δημητριακών, όσπρια, πατάτα, λαχανικά (ιδιαίτερα άγρια χόρτα) φρέσκοι ξηροί καρποί και σπόροι
  • Ελαιόλαδο και ελιές ως κύρια πηγή λιπαρών
  • Γαλακτοκομικά προϊόντα καθημερινά σε μικρές έως μέτριες ποσότητες
  • 0-4 αυγά/ εβδομάδα
  • Μικρές έως μέτριες ποσότητες κρασιού κυρίως με τα γεύματα
  • Ισορροπημένη αναλογία σε ω-6/ω-3 απαραίτητα λιπαρά οξέα
  • Παρουσία διαφόρων προστατευτικών ουσιών όπως το σελήνιο και η γλουταθειόνη
  • Υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες
  • Υψηλή περιεκτικότητα σε διάφορα αντιοξειδωτικά (ειδικά η ρεσβερατρόλη στο κρασί και οι πολυφαινόλες στο ελαιόλαδο, οι βιταμίνες Ε και C και τα φλαβονοειδή

 Τα συστατικά αυτά της Μεσογειακής Διατροφής:

  • Αναστέλλουν την παραγωγή ελευθέρων ριζών
  • Ενισχύουν την αντιοξειδωτική άμυνα του οργανισμού
  • Διεγείρουν τους μηχανισμούς αποτοξίνωσης του ήπατος
  • Δυναμώνουν το ανοσοποιητικό μας σύστημα

 Βιβλιογραφία

  1. Irwin H Rosenberg. Friedman School of Nutrition Science and Policy, Tufts University, Boston, MA Rethinking brain food. AJCN 2007; 86(5): 1259-1260
  2. Pr. Philip Scheltens. The Alzheimer Center,
  3. Vrije Universiteit Medical Center, Netherlands
  4. 2Pr. Martha Clare Moris, Rush Institute for Healthy Aging, USA
  5. XXIII Alzheimer’s Disease International Conference, 2007
  6. Heude B et al 2003. Am J Clin Nutr
  7. Martha C. M., Rush Institute for Healthy Aging, USA. XXIII Alzheimer’s Disease, International Conference, 2007
  8. Issa AM, Mojica WA, et al. 2006 Dement Geriatr Cogn Disord; 21: 88-96
  9. Steele M., Stuchbury G., Münch G., 2007. The molecular basis of the prevention of Alzheimer’s disease through healthy nutrition.Experimental Gerontology; 42 (1,2): 28-36
  10. Dr. Patrick Kamphuis. XXIII Alzheimer’s Disease International Conference, 2007
  11.  Behl C. and Moosmann B., 2002. Antioxidant neuroprotection in Alzheimer’s disease as preventive and therapeutic approach. Free radical Biology and Medicine; 33 (2):182-191
  12. Ramassamy C, Longpré F, Christen Y. (2007). Ginkgo biloba extract (EGb 761) in Alzheimer’s disease: is there any evidence? Curr Alzheimer Res. Jul;4(3):253-62  
  13. Birks J et al. Cochrane Database Syst Rev 2002
  14. Wettstein (2000). Phytomedicin; 6 (6) :393-401

Σχετικά με τον δημιουργό

Χριστίνα Κωστάρα Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

Διατροφολόγος- Διαιτολόγος, M.Med.Sci,
Διαιτολόγος Κέντρου Διατροφής ΙΑΣΩ
Μέλος επιστημονικής ομάδας διατροφη