Dr Plus - Diatrofi

Διατροφή και ζωή Διατροφή και Υγεία

Πόσο μπορεί να αυξηθεί το βάρος στην εμμηνόπαυση;

Γράφτηκε απο Μαρίνα Μορφιάδου
Μία από τις πιο συχνές ανησυχίες των γυναικών είναι η αύξηση του βάρους μετά την εμμηνόπαυση. Ανησυχία που όπως αποδεικνύεται από την επιστημονική βιβλιογραφία, είναι δικαιολογημένη.

Ορισμός

Ως εμμηνόπαυση ορίζεται η περίοδος που ξεκινά 12 μήνες μετά την τελευταία έμμηνο ρύση. Αυτό το διάστημα σηματοδοτεί το τέλος των περιόδων στη γυναίκα. Η μέση ηλικία έναρξης της εμμηνόπαυσης είναι τα 46-52 έτη.
Δεδομένου ότι το μέσο προσδόκιμο όριο επιβίωσης των γυναικών στις ανεπτυγμένες χώρες είναι περίπου τα 81 έτη καταλαβαίνουμε πως οι γυναίκες περνούν το 40% της ζωής τους σε κατάσταση εμμηνόπαυσης. Συνεπώς, είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε τις αλλαγές που συντελούνται στην περίοδο αυτή. Εξίσου σημαντικό είναι να σχεδιάσουμε παρεμβάσεις που θα στοχεύουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Χαρακτηριστικά της εμμηνόπαυσης

Η εμμηνόπαυση χαρακτηρίζεται από:
  • Προοδευτική μείωση των επιπέδων οιστρογόνων
  • Αύξηση του λόγου τεστοστερόνη/οιστραδιόλη
  • Μείωση των επιπέδων της SHBG(Sex-Hormone-BindingGlobulin)
Αξίζει να αναφερθούμε περιληπτικά στο ρόλο που διαδραματίζουν τα οιστρογόνα στο μεταβολισμό του λίπους, στην ενεργειακή μας δαπάνη και στη ρύθμιση της όρεξης και του κορεσμού. Αυτό θα μας βοηθήσει να αντιληφθούμε αν η πτώση τους στη διάρκεια της εμμηνόπαυσης επηρεάζει το βάρος και το λίπος στο σώμα.

Ο ρόλος των οιστρογόνων

  1. Ευνοούν την αποθήκευση λίπους στον υποδόριο λιπώδη ιστό στους γλουτούς και τα πόδια ενώ παράλληλα ενισχύουν τη διαδικασία της λιπόλυσης στο σπλαχνικό λιπώδη ιστό μειώνοντας το κοιλιακό λίπος
  2. Αυξάνουν την οξείδωση του λίπους στους σκελετικούς μύες και αναστέλλουν την ηπατική και μυϊκή λιπογένεση. Έτσι η μείωση των οιστρογόνων που συμβαίνει στην εμμηνόπαυση συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για ινσουλινοαντίσταση και μεταβολικό σύνδρομο
  3. Ενισχύουν τη δράση της λεπτίνης αναστέλλοντας την όρεξη
  4. Μειώνουν την αδιπονεκτίνη, μία κυττοκίνη αντίθετη της λεπτίνης, αυξάνοντας την ινσουλινοευαισθησία
  5. Αναστέλλουν την παραγωγή προφλεγμονοδών κυττοκινών που παράγονται στο λιπώδη ιστό, όπως IL-6και TNF-a
  6. Εμπλέκονται στην κεντρική ρύθμιση του ενεργειακού ισοζυγίου και δρουν στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα για να μειώσουν την όρεξη.

Επομένως, είναι ολοφάνερο ότι στη διάρκεια της εμμηνόπαυσης η πτώση των οιστρογόνων μπορεί να επηρεάσει το λίπος στο σώμα καθώς και να αυξήσει τον κίνδυνο για διάφορα νοσήματα (πχ διαβήτη, μεταβολικό σύνδρομο, καρδιαγγειακά νοσήματα κλπ).

Ωστόσο, και άλλες ορμονικές αλλαγές στην εμμηνόπαυση, πέρα από τη πτώση των οιστρογόνων, διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στις αλλαγές που παρατηρούμε στο λίπος και σε μεταβολικούς παράγοντες κινδύνου. Για παράδειγμα, η μείωση των επιπέδων της SHBG συντελεί στην εμφάνιση ινσουλινοαντίστασης στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Συνεπώς, η εμμηνόπαυση χαρακτηρίζεται από ορμονικές αλλαγές που επηρεάζουν το μεταβολισμό, τη συσσώρευση και την κατανομή του λίπους καθώς και τη μεταβολική υγεία των γυναικών.

Η αύξηση του βάρους που παρατηρείται στην εμμηνόπαυση οφείλεται στην εμμηνόπαυση αυτή καθ’ αυτή ή είναι φυσική απόρροια της αύξησης της ηλικίας;

Οι μελέτες που έχουν εξετάσει το ερώτημα αυτό καταλήγουν σε αντικρουόμενα συμπεράσματα.

Συγκεκριμένα, ορισμένες έρευνες υποστηρίζουν ότι η πτώση των οιστρογόνων μπορεί να επηρεάσει την ποσότητα του σωματικού λίπους και την κατανομή του στο σώμα, οδηγώντας σε αύξηση τόσο της ποσότητας του συνολικού σωματικού λίπους όσο και της ποσότητας του σπλαχνικού λίπους συγκεκριμένα, στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Από την άλλη, άλλες έρευνες υποστηρίζουν ότι οι διαφορές που βλέπουμε στην ποσότητα της λιπώδους μάζας στις γυναίκες στην εμμηνόπαυση οφείλονται στο γήρας. Ότι δηλαδή η κατάσταση εμμηνόπαυσης έχει μικρή επίδραση στην ποσότητα του σωματικού λίπους χωρίς να ευθύνεται αυτή για την αύξησή του.

Μελέτη SWAN και ευρήματα μελετών

Σύμφωνα με τη μελέτη SWAN, η μέση αύξηση βάρους σε διάρκεια 3 χρόνων στην εμμηνόπαυση είναι 2,1 κιλά και δε συσχετίζεται με την κατάσταση εμμηνόπαυσης της γυναίκας. Σχετίζεται κυρίως με την αύξηση της ηλικίας.

Επιπροσθέτως, εντυπωσιακά είναι τα ευρήματα της πιο πρόσφατης συστηματικής ανασκόπησης που δημοσιεύτηκε το 2019 στο επιστημονικό περιοδικό“American Journal of Obstetrics and Gynecology”. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη ανασκόπηση, η λιπώδης μάζα στον κορμό είναι υψηλότερη ενώ στα πόδια είναι χαμηλότερη στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες σε σύγκριση με τις προ-εμμηνοπαυσιακές. Αυτό είναι ενδεικτικό της ανακατανομής του λίπους στο σώμα μετά την εμμηνόπαυση.

Ωστόσο, η αλλαγή στην ποσότητα της λιπώδους μάζας αποδόθηκε κυρίως στην αύξηση της ηλικίας. Η εμμηνόπαυση δεν είχε καμία σημαντική επιπρόσθετη επιρροή.

Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι η εμμηνόπαυση συσχετίζεται με ανακατανομή του λίπους στο σώμα της γυναίκας και συγκεκριμένα με αύξηση του κοιλιακού-σπλαχνικού λίπους. Αντίθετα, η αύξηση της ποσότητας της λιπώδους μάζας οφείλεται κυρίως στην αύξηση της ηλικίας.

Δεδομένου ότι η κεντρική κατανομή λίπους συσχετίζεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, γίνεται αντιληπτό γιατί οι προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έχουν βρεθεί να έχουν μικρότερη επίπτωση και θνητότητα από καρδιαγγειακά σε σύγκριση με τους άντρες ίδιας ηλικίας. Από την άλλη πλευρά, οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες έχουν αυξημένη θνητότητα από καρδιαγγειακά σε σύγκριση με τους άντρες της ίδιας ηλικίας.

Συνεπώς, θα πρέπει να δίδεται προσοχή στη συσσώρευση κοιλιακού λίπους μετά την εμμηνόπαυση. Η αύξηση του ολικού λίπους στο σώμα θα πρέπει να παρακολουθείται συστηματικά σε όλη τη διάρκεια ζωής.

Ανακατανομή του λίπους

Καταληκτικά, η εμμηνόπαυση οδηγεί σε ανακατανομή του λίπους στο σώμα της γυναίκας. Παρουσιάζεται αύξηση του κοιλιακού λίπους και μείωση του λίπους στα πόδια μέσω ορμονικών αλλαγών. Κατά συνέπεια επηρεάζεται σε μικρό βαθμό η ποσότητα του ολικού λίπους στο σώμα αυξάνοντας την όρεξη και ενδεχομένως την ινσουλινοαντίσταση.

Ο κυριότερος παράγοντας ωστόσο που αυξάνει την ποσότητα του λίπους στο σώμα δεν είναι η εμμηνόπαυση αλλά η αύξηση της ηλικίας. Πρέπει όμως να αναφερθούν και εξωτερικοί παράγοντες που συσχετίζονται με την αύξηση του βάρους σε αυτήν την περίοδο:

  • Η μείωση της φυσικής δραστηριότητας
  • Οι ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες
  • Νοσήματα όπως ο υποθυρεοειδισμός
  • Διάφορα φάρμακα

Πώς μπορεί να αποφευχθεί η αύξηση του βάρους

Για να αποφευχθεί λοιπόν η αύξηση του βάρους στην εμμηνόπαυση καθώς και η αύξηση του κοιλιακού λίπους θα πρέπει οι γυναίκες σε όλη τη διάρκεια ζωής τους να υιοθετούν ισορροπημένες διατροφικές συνήθειες, να ασκούνται συστηματικά και γενικότερα να ακολουθούν έναν υγιεινό τρόπο ζωής με στόχο τη διατήρηση φυσιολογικού βάρους.

Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι βοηθητική και η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης. Σε αρκετές έρευνες έχει αποδειχθεί ότι:

  • Αυξάνει την άλιπη μάζα σώματος
  • Μειώνει το σπλαχνικό λίπος
  • Αυξάνει την ινσουλινοευαισθησία
  • Μειώνει το λόγο LDL/HDL,βελτιώνοντας έτσι το μεταβολικό προφίλ αυτών των γυναικών

Καταληκτικά, η αύξηση του βάρους που παρατηρείται στην εμμηνόπαυση είναι επακόλουθο κυρίως της αύξησης της ηλικίας και των αλλαγών που αυτή συνεπάγεται.

Σαφώς και οι ορμονικές αλλαγές που παρατηρούνται στην εμμηνόπαυση επηρεάζουν σε κάποιο βαθμό το σωματικό βάρος αυξάνοντας την όρεξη, προκαλώντας ινσουλινοαντίσταση, επηρεάζοντας συναισθηματικά τη γυναίκα και συνεπακόλουθα την ενεργειακή της πρόσληψη. Αυτό που κυρίως προκαλούν είναι η ανακατανομή του λίπους στο σώμα.

Επομένως, η εμμηνόπαυση δε θα πρέπει να τρομάζει τις γυναίκες. Και αυτό διότι η αύξηση του βάρους σε αυτήν την περίοδο είναι απόρροια της αύξησης της ηλικίας. Αντίστοιχα,το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και στους άντρες, καθώς ο ανθρώπινος οργανισμός έχει την τάση να αυξάνει το βάρος του καθώς περνάει ο καιρός.

Συνεπώς, θα πρέπει οι γυναίκες να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στη διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Με αυτόν τον τρόπο, η μικρή αύξηση βάρους που μπορεί να παρατηρήσουν μετά την εμμηνόπαυση δεν θα διαταράξει τη μεταβολική τους υγεία.

Βιβλιογραφία

  1. “Fat mass changes during menopause: a systematic metanalysis”, Ananthan Ambikairajah, BSc, MTeach, PhDc; Erin Walsh, PhD; Hossein Tabatabaei-Jafari, MD; Nicolas Cherbuin, PhD, American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2019
  2. “Understanding weight gain at menopause” S. R. Davis, C. Castelo-Branco, P. Chedraui, M. A. Lumsden, R. E. Nappi, D. Shah, P. Villaseca & as the Writing Group of the International Menopause Society for World Menopause Day 2012, Climacteric, 2012
  3. “Obesity in menopause –our negligenceor an unfortunate inevitability?” Jarosław Kozakowski, Małgorzata Gietka-Czernel, Dorota Leszczyńska, Agnieszka Majos, Menopause Rev 2017; 16(2)

Σχετικά με τον δημιουργό

Μαρίνα Μορφιάδου