Dr Plus - Diatrofi

Καθημερινή Διατροφή

Μεσογειακή διατροφή – Κρητική διατροφή, ταυτόσημοι όροι;

Πόσο πραγματικά ισχύει ο όρος Μεσογειακή Διατροφή; Είναι η Μεσογειακή Διατροφή, η Κρητική Διατροφή του 1960; Είναι απλά ένας εμπορικός όρος; Ο όρος Μεσογειακή Διατροφή αναφέρθηκε για πρώτη φορά από τον Ancel Keys (περίπου το 1975-1980), τον ερευνητή της γνωστής μελέτης των 7 χωρών και αφορούσε την κρητική διατροφή. Για όσους δεν γνωρίζουν, ο Keys μελέτησε την διατροφή κατοίκων σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, της Πρώην Γιουγκοσλαβίας, της Ιταλίας, της Ολλανδίας, της Φιλανδίας, της Βρετανίας, της Ολλανδίας και της Ιαπωνίας. Στην συγκεκριμένη μελέτη βρέθηκε ότι οι Κρητικοί την εποχή εκείνη είχαν τα χαμηλότερα ποσοστά καρδιοπαθειών και καρκίνου συγκριτικά με τις άλλες περιοχές.

Την ίδια άποψη, ότι όταν μιλάμε για Μεσογειακή Διατροφή, εννοούμε την Κρητική Δίαιτα, αφουγκράζεται και ο γάλλος ερευνητής Serge Renaud, ο οποίος εφάρμοσε την κρητική διατροφή σε άτομα που είχαν υποστεί έμφραγμα και βρίσκονταν υπό ιατρική παρακολούθηση.

Στην πορεία οι Ferro-Luzzi & Sette (1989) προτείνανε τον τρόπο διατροφής που ακολουθούσαν οι κάτοικοι της Νότιας Ιταλίας το 1960 ενώ ο Willet (1995) πρότεινε ότι αφού το ελαιόλαδο είναι βασική πηγή λίπους στην Κρήτη και στην Ιταλία να ακολουθηθεί ο τρόπος διατροφής των ελαιοπαραγωγικών περιοχών

Από τότε, διάφορες χώρες θέλησαν να οικειοποιηθούν τον όρο και να τον χρησιμοποιήσουν εμπορικά. Το ζήτημα όμως είναι το εξής: η Μεσόγειος θάλασσα περιβάλλεται από 23 χώρες. Οι 12 από αυτές, ανήκουν στα παράλια της Νότιας Ευρώπης, οι 6 στα μεσογειακά παράλια της Ασίας και οι 5 στα Βόρεια παράλια της Αφρικής. Πώς είναι δυνατόν όλες αυτές οι χώρες, οι οποίες διαφέρουν στην κουλτούρα, τον πολιτισμό, την θρησκεία, την γεωγραφική θέση, τα προϊόντα που παράγουν, την οικονομία και το κοινωνικό επίπεδο, να έχουν μία ενιαία διατροφή, με το όνομα Μεσογειακή Διατροφή.

Ας έρθουμε όμως σε πιο πρακτικά ζητήματα. Πέρα από τις διαφορές μεταξύ των χωρών, υπάρχουν διαφορές και μέσα στις ίδιες τις χώρες. Παρακάτω ακολουθούν μερικά παραδείγματα:

Γαλλία:

  • Ένα μεγάλο κομμάτι της βρίσκεται στην κεντρική Ευρώπη
  • Στην Βόρεια περιοχή καταναλώνουν βούτυρο (επιρροές από Γερμανία κ Βέλγιο)
  • Στις Νότιες περιοχές καταναλώνουν ελαιόλαδο (επιρροές από Ιταλία κ Ισπανία)

Ισπανία:

  • Η μεγαλύτερη κατανάλωση κορεσμένων παρατηρείται στην Βόρεια Ισπανία
  • Στην κεντρική Ισπανία υπάρχει μια ενδιάμεση κατανάλωση
  • Στην Νότια Ισπανία υπάρχει η μικρότερη κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών οξέων

Ιταλία:

  • Οι Βόρειες περιοχές της Ιταλία δεν φαίνεται να ακολουθούν το μεσογειακό μοντέλο διατροφής.

Πέρα από αυτό, στην μελέτη των 7 χωρών μπορούν να γίνουν αρκετά διακριτές οι διαφορές μεταξύ της Ελλάδας, της Ιταλίας και της Γιουγκοσλαβίας. Χαρακτηριστική είναι και η έρευνα των Giacco and Ricardi το 1991. Στην συγκεκριμένη έρευνα χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα του FAO (1979-1981) για 14 Μεσογειακές Χώρες: Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Μάλτα, Ισραήλ, Λιβύη, Αλγερία, Τυνησία, Τουρκία, Αίγυπτο, Μαρόκο και τα σύγκριναν με ΗΠΑ. Είναι άλλη μία έρευνα η οποία δείχνει διαφορές μεταξύ των μεσογειακών χωρών, όπως επίσης είναι αρκετά αισθητή και η διαφορά κατανάλωσης ελαιολάδου ιδιαίτερα μεταξύ Ελλάδας, Ιταλίας και Ισπανίας. Η Ελλάδα υπερέχει σε σημαντικό βαθμό.

Οπότε είναι εμφανές ότι ο όρος Μεσογειακή Διατροφή δεν είναι λογικός, δεν έχει βάση. Αυτό για το οποίο πρέπει να μιλάμε και ως Κρητικοί οφείλουμε να την υποστηρίζουμε, είναι η Κρητική Διατροφή. Η Κρητική Διατροφή σε γενικές γραμμές περιλαμβάνει τα εξής:

  • Αυξημένη κατανάλωση λίπους
    • Επικρατούν τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα (ελαιόλαδο και ελιές)
    • Χαμηλή πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών οξέων
  • Μεγάλη πρόσληψη μη επεξεργασμένων υδατανθράκων
  • Μεγάλη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών
  • Μεγάλη κατανάλωση οσπρίων
  • Μέτρια κατανάλωση ψαριών (ανάλογα με την περιοχή)
  • Μικρή κατανάλωση κρέατος και παραγώγων
  • Μικρή προς μέτρια κατανάλωση γάλατος και παραγώγων
  • Μέτρια κατανάλωση αυγών (2-3 εβδομάδα)
  • Μέτρια κατανάλωση ξηρών καρπών
  • Μέτρια κατανάλωση κρασιού

Ας δούμε όμως πιο αναλυτικά τα χαρακτηριστικά της Κρητικής Διατροφής και κάποιες διαφορές της με τις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες.

Λίπος

Το 35-40% των ημερήσιων αναγκών τους οι Κρητικοί το κάλυπταν από το λίπος. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, σήμερα, υποστηρίζει ότι το λίπος πρέπει να καλύπτει το 30% των ημερήσιων αναγκών. Το θέμα είναι ότι οι Κρητικοί κάλυπταν τις ανάγκες τους σε λίπος με το ελαιόλαδο και τις ελιές και όχι με βούτυρο και κρέας. Σε διάφορες μελέτες έχει βρεθεί ότι οι Κρητικοί το 1960 είχαν τις υψηλότερες καταναλώσεις ελαιολάδου συγκριτικά με τις υπόλοιπες μεσογειακές χώρες. Ακόμα και από τους Ιταλούς και τους Ισπανούς. Με πολύ μεγάλη διαφορά. Βέβαια δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η δραστηριότητα σήμερα είναι πολύ διαφορετική συγκριτικά με το 1960. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει λόγος να καταναλώνουμε τα 70-80γρ λάδι που κατανάλωναν τότε οι Κρητικοί. Μπορούμε να δημιουργήσουμε νόστιμα μεσογειακά πιάτα με λιγότερο λάδι. Αρκεί η βασική πηγή λίπους να είναι το ελαιόλαδο.

  • Κρέας

Κόκκινο κρέας οι Κρητικοί τρώγανε μόνο στις γιορτές και ανά 1 ή 2 Κυριακές. Περίπου 60γρ. Όχι τις ποσότητες που τρώμε σήμερα. Το κοτόπουλο το είχανε σε εβδομαδιαία βάση αλλά και αυτό σε μικρές ποσότητες. Υπάρχει διαφορά μεταξύ των μεσογειακών χωρών όσο αφορά την ποσότητα και το είδος του κρέατος. Τα κύρια κρέατα των κρητικών ήταν το κατσίκι και το αρνί σε κόκκινο και το κοτόπουλο και το κουνέλι σε λευκό. Το χοιρινό το προτιμούσανε κυρίως σε γιορτές όπως τα Χριστούγεννα.

  • Ψάρια

Στην Κρήτη κατανάλωναν ψάρι 1-2 φορές την εβδομάδα. Φρέσκο τρώγανε κυρίως στα παράλια. Στα ορεινά συνηθίζανε το παστό.

  • Γάλα και γαλακτοκομικά

Οι Κρητικοί δεν κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες σε γαλακτοκομικά. 1 ποτήρι γάλα έδειχνε να είναι απαραίτητο μέσα στην ημέρα. Από κει και πέρα συμπληρώνανε με 20-30γρ τυρί.

  • Αυγά

Κατανάλωναν 2-3 αυγά την εβδομάδα

  • Χοχλιοί

Οι χοχλιοί ήταν από τις βασικές πηγές πρωτεΐνης, ιδιαίτερα των οικονομικά αδύναμων ομάδων. Δεν τους κατανάλωναν μόνο την Σαρακοστή αλλά όλο τον χρόνο. O Renaud, ο ερευνητής της μελέτης της Lyon, ανέφερε, ότι οι χοχλιοί της Κρήτης και γενικά της Ελλάδας, περιέχουν περισσότερα ω-3 λιπαρά οξέα, συγκριτικά με τους χοχλιούς της Γαλλίας.

  • Δημητριακά

Οι Κρητικοί κατανάλωναν άφθονο ψωμί και παξιμάδι, αλλά με πίτουρο. Λευκό ψωμί κατανάλωναν σε μεγάλες γιορτές. Στα πιάτα τους υπήρχε επίσης το ρύζι, το στάρι (ξινόχοντρος) και οι χυλοπίτες.

  • Πατάτες – Όσπρια

Οι Κρητικοί ανά 2 μέρες έτρωγαν όσπρια. Τις ανάγκες τους σε άμυλο τις κάλυπταν κυρίως με όσπρια και πατάτες ενώ οι Ιταλοί με μακαρόνια

  • Φρούτα και λαχανικά

Στην μελέτη των 7 χωρών οι Κρητικοί κατανάλωναν περισσότερα φρούτα συγκριτικά με τις άλλες μεσογειακές χώρες. Όσον αφορά τα λαχανικά, η κατανάλωση ήταν αυξημένη, αλλά η μεγάλη διαφορά ήταν τα χόρτα. Στην Κρήτη ευδοκιμούν χόρτα τα οποία δεν βρίσκονται σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου (πχ το άγριο σταμναγκάθι). Σε μελέτες βρέθηκε ότι τα χόρτα της Κρήτης περιέχουν ω-3 λιπαρά οξέα. Η γλιστρίδα για παράδειγμα είναι πλούσια όχι μόνο σε ω-3 αλλά και σε βιταμίνη Ε και βιταμίνη C.

  • Βότανα – Μπαχαρικά

Υπήρχε υψηλή κατανάλωση μπαχαρικών και κυρίως ρίγανης, δυόσμου, ροσμαρί, μαϊντανού τα οποία είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά. Πέρα από τα οφέλη στην υγεία, τα μπαχαρικά, προσδίδουν μία ιδιαίτερη νοστιμιά στα πιάτα της Κρητικής Κουζίνας.

  • Μέτρια κατανάλωση κρασιού

Οι Κρητικοί κατανάλωναν 1-2 ποτηράκια κρασί την ημέρα

Βασικές διαφορές με άλλες κουζίνες

  1. Διατροφή πλούσια σε ελαιόλαδο και ελιές και επομένως πλούσια σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα
  2. Διατροφή πολύ χαμηλή σε κορεσμένα και τρανς λιπαρά οξέα
  3. Διατροφή πλούσια σε χόρτα. Η κατανάλωση σε χόρτα, ξηρούς καρπούς και ψάρια συμβάλλει στο γεγονός η Κρητική Διατροφή να έχει από τις πιο ισορροπημένες αναλογίες σε ω-3 λιπαρά οξέα. Εδώ αξίζει να αναφερθεί ότι τα ζώα της Κρήτης, όπως τα κοτόπουλα και οι χοχλιοί, που τρέφονται με χόρτα της Κρήτης, έχουν διαφορετική σύσταση σε ω-3 συγκριτικά με ζώα που μεγαλώνουν σε άλλες περιοχές, όπως η Γαλλία ή η Αμερική.
  4. Διατροφή πλούσια σε ιδιαίτερα μπαχαρικά, που την ενισχύουν με αντιοξειδωτικές ουσίες
  5. Διατροφή πλούσια σε φαινολικές ενώσεις λόγω του κρασιού και του ελαιολάδου

Συμπέρασμα:

Είναι απόλυτα λογικό από την στιγμή που έχει καθιερωθεί ο όρος τώρα να μην μπορεί να αλλάξει. Αυτό το παράδειγμά στηρίζεται στις συνήθειες των κρητικών το 1950-1960, κάτι το οποίο στην σημερινή εποχή έχει αλλάξει και γι’ αυτό έχουν αυξηθεί οι καρδιοπάθειες και οι καρκίνοι στην Κρήτη.

Η πολύ καλή υγεία των κρητικών το 50′ είχε να κάνει με τον συνολικό τρόπο ζωής τους. Όχι μόνο με την διατροφή τους. Σημαντική θέση στην ζωή των κρητικών είχε η δραστηριότητα και ο μεσημεριανός ύπνος.

Αν κρίνουμε από τελευταία δεδομένα και των κατοίκων στην Ικαρία, συνειδητοποιούμε ότι ο παραδοσιακός τρόπος ζωής είναι αυτός που κρατούσε τα άτομα σε καλή υγεία. Ο λόγος που το αναφέρω και ξεφεύγω από την κρητική διατροφή είναι ότι ο παρεμφερής τρόπος διατροφής των κατοίκων της Ικαρίας είναι αυτός που συνέβαλλε στην καλή φυσικής τους κατάσταση. Οπότε πρέπει ο κόσμος να ξαναθυμηθεί λίγο τις ρίζες του. Να ξαναδεί τι ήταν αυτό που οδηγούσε σε μακροβιότητα τους προγόνους τους. Ο κάθε τόπος έχει το δικό του μυστικό. Έτυχε απλά στην Κρήτη να γίνουν σημαντικές έρευνες.

Και τι πιο καλύτερο να το διαφημίσουμε. Δεν είναι δυνατόν να έρχεται η Ιταλία και η Ισπανία και να χρησιμοποιούν τον όρο Μεσογειακή Διατροφή άκρως επιτυχημένα και εμείς απλά να το αφήνουμε στην άκρη. Καιρός να ξανακαλύψουμε τον θησαυρό μας, πάνω από όλα για το καλό της δική μας υγείας.

Βιβλιογραφία:

  • Cresta et al (1969) Etude des consommations alimentaires des populations de onze regions de la communaute Europeanne en vue de la determination des niveaux de contamination radioactive. Rapport etblibli au Centre d’ Etude Nucleaire de Fontenay – aux – Roses – France. EURATOM
  • Giacco R, Riccardi G (1991) Comparison of current eating habits in various mediterranean countries. In the Mediterranean Diets in Health and Disease (GA Spiller ed); New York: Van Nostrand Reinhold
  • Giacosa A, Hill MJ (1991) The mediterranean diet and cancer prevention
  • Kromhout D et al (1989) Food Consumption Patterns in the 1960s on seven countries, Am J Clin Nutr; 49:889-94
  • Kromhout D et al (1995) Dietary Saturated and trans Fatty Acids and Cholesterol and 25-Year Mortality from Coronary Heart Disease: The Seven Countries Study, Preventive Medicine 24, 308 – 315
  • Nestle M (1995) Mediterranean diets: historical and research ovreview, Am J Clin Nutr, 61 suppl: 1313S-20S
  • Simopoulos A (2001) The Mediterranean diets: What is so special about the diet of Greece? The Scientific Evidence, J Nutr 131: 3065S – 3073S, 2001
  • Willet W et al (1995) Mediterranean diet pyramid: a cultural model for healthy eating, Am J Clin Nutr 1995; 61 (suppl): 1402S – 6S
  • Ψιλάκης Νίκος (2001) Κρητική Παραδοσιακή Κουζίνα, Το θαύμα της κρητικής διατροφής, Εκδόσεις Καρμανωρ, Ηράκλειο
  • Ικαρία: Μεσογειακή διατροφή και συντροφική ζωή είναι τα μυστικά της μακροζωίας
  • http://www.tovima.gr/society/article/?aid=410928

Σχετικά με τον δημιουργό

Diatrofi.gr | Διαχειριστής

Από τη συντακτική ομάδα της επιστημονικής ομάδας Διατροφή. Σύντομα θα συμπληρωθούν τα συνολικά στοιχεία του δημιουργού.