Dr Plus - Diatrofi

Διατροφικές διαταραχές

Ορθορεξία: όταν η εμμονή του να τρως «υγιεινά» γίνεται ασθένεια…

orthorexia

Ο όρος «ορθορεξία» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1997 από τον Aμερικανό Iατρό Steven Bratman για να περιγράψει την δική του προσωπική «εμπειρία» για μια «νέα» ψυχική και διατροφική ασθένεια.

Η ορθορεξία αποτελεί λοιπόν την νέα διατροφική διαταραχή συμπεριφοράς. Χαρακτηρίζεται από την παθολογική, υπερβολική και πολλές φορές ακραία ενασχόληση με την «υγιεινή» διατροφή και την εύρεση «βιολογικώς καθαρής τροφής» με παράλληλη αποφυγή τροφίμων, που θεωρούνται «ανθυγιεινά» από το άτομο.

Ακραίοι διαιτητικοί περιορισμοί

Αυτό συνεπάγεται την δημιουργία πολλών διαιτητικών περιορισμών, συχνά ακραίων και μη επιστημονικά τεκμηριωμένων.

Σε σπάνιες περιπτώσεις, μπορεί να μετατραπεί σε ακραία εμμονή. Οι ασθενείς προσπαθώντας να ακολουθήσουν μια διατροφή με πολύ περιορισμένη ποικιλία «υγιεινών τροφίμων», οδηγούνται σε σοβαρό υποσιτισμό ή ακόμα και στον θάνατο.

Σε λιγότερο σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να μειώσει την αυτοεκτίμηση των ασθενών. Οι «ορθορεκτικοί» κατηγορούν τους εαυτούς τους και όχι την ελλειπή διατροφή τους, για τη συνεχή πείνα τους και τους πόθους να υποκύπτουν σε «απαγορευμένες τροφές».

Στις άλλες Διατροφικές Διαταραχές οι ασθενείς επιθυμούν την απώλεια βάρους. Στην ορθορεξία, επιθυμούν να είναι υγιείς, αγνοί και καθαροί, «όσο πιο κοντά στην φύση».

Αν και δεν αναγνωρίζεται ακόμα σαν ψυχική ασθένεια από το «DSM», αναγνωρίζεται από τον Αμερικάνικό Διαιτολογικό Σύλλογο για τις επιπτώσεις της στην σωματική και ψυχική υγεία των ασθενών.

Οι περιπτώσεις ατόμων, που πάσχουν από ορθορεξία, φαίνεται ότι αυξάνονται με την πάροδο του χρόνου. Η κοινωνία ασχολείται όλο και περισσότερο με την υγιεινή διατροφή και την επίδραση της στην υγεία, τις επιδόσεις και την εξωτερική μας εμφάνιση.

Τι ισχύει στην Ελλάδα

Δεν υπάρχουν ακριβή δεδομένα για το ποσοστό εμφάνισής της στην Ελλάδα ή παγκοσμίως. Σε μετανάλυση ο επιπολασμός της ορθορεξίας ήταν:

  • 6,9% στο γενικό πληθυσμό
  • 35 – 57,8% στις ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως καλλιτέχνες, αθλητές, επαγγελματίες υγείας, ή σε άτομα με ψυχαναγκαστική προσωπικότητα ή ιστορικό διατροφικών διαταραχών

Δεν υπάρχει σημαντική συσχέτιση της Ορθορεξίας με την ηλικία ή τον Δείκτη Μάζας Σώματος. Είναι όμως πιο συχνή στους άνδρες, σε χορτοφάγους και σε άτομα με χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης.

Συμπεριφορά ορθορεκτικών

Τα άτομα που πάσχουν από ορθορεξία ασχολούνται αποκλειστικά με την ποιότητα των τροφίμων, που βάζουν στο σώμα τους. Περιορίζουν τη διατροφή τους, σύμφωνα με την προσωπική τους εκτίμηση για το ποια τρόφιμα είναι πραγματικά «καθαρά».

Στην ορθορεξία, ο «ασθενής» αρχικά θέλει να βελτιώσει την υγεία του για τη θεραπεία μιας ασθένειας ή για να χάσει βάρος. Τελικά όμως η δίαιτα γίνεται το πιο σημαντικό μέρος της ζωής τους.

Πρέπει να σημειωθεί ότι σε αντίθεση με τη νευρική ανορεξία ή την βουλιμιά, στην ορθορεξία δεν υπάρχει συνήθως κακή εικόνα σώματος και δεν παρουσιάζεται φόβος για αύξηση του βάρους.

Επίσης, σε αντίθεση με τις άλλες διαταραχές, η ποιότητα του φαγητού είναι το αντικείμενο της και όχι η ποσότητα. Γι’ αυτό και το βάρος μπορεί να είναι φυσιολογικό ή και αυξημένο. Σπανίως το βάρος μπορεί να είναι μειωμένο. Όταν συμβαίνει αυτό, οι διατροφικοί περιορισμοί είναι τόσοι ώστε το άτομο τελικά να υποσιτίζεται.

Συνήθως, οι ορθορεκτικοί ασθενείς αποστρέφονται ο,τι θεωρείται «μη αγνό ή τοξικό». Μπορεί να θεωρούν «απαγορευμένα και ακάθαρτα» τρόφιμα που περιέχουν:

  • λίπος
  • ζάχαρη
  • αλεύρι
  • συντηρητικά και πρόσθετα
  • συμβατικά προϊόντα μη βιολογικής καλλιέργειας
  • ζωικά προϊόντα ή συστατικά που θεωρούν ανθυγιεινά, όπως γλουτένη, λακτόζη κτλ.

Αποδίδουν μάλιστα χαρακτηριστικά που δείχνουν συγκεκριμένα «συναισθήματα» έναντι των τροφίμων όπως:

  • “επικίνδυνο” για ένα συντηρημένο προϊόν
  • “τεχνητά” για βιομηχανικά παραγόμενα προϊόντα
  • “υγιεινά” για τη βιολογική παραγωγή

Επιδεικνύουν μια έντονη ή ανεξέλεγκτη επιθυμία να φάνε όταν αισθάνονται νευρικοί, συγκινημένοι, ευτυχισμένοι ή ένοχοι.

Επιπλέον, η Ορθορεξία συνδέεται όχι μόνο με υγιεινές επιλογές τροφίμων και συγκεκριμένες διατροφικές συμπεριφορές αλλά με την αγορά τροφίμων μόνο από καταστήματα υγιεινής διατροφής. Επίσης, συνδέεται με ορισμένες υγιεινές συνήθειες τρόπου ζωής, πχ περισσότερη φυσική δραστικότητα, λιγότερη πρόσληψη αλκοόλ, καπνισμα κτλ.

Οι Ορθορεκτικοί δεν κρύβονται

Τα άτομα, που πάσχουν από Ορθορεξία, δεν προσπαθούν να κρύψουν τις συνήθειες διατροφής τους, όπως συμβαίνει στις άλλες Διατροφικές Διαταραχές. Αντίθετα, καυχώνται για τις διατροφικές επιλογές τους.

Η ασθένεια ξεκινά όταν η δίαιτα γίνεται μια «απόδραση» από τη ζωή. Όλες οι καθημερινές δραστηριότητες κυριαρχούνται από το σχεδιασμό, την αγορά και την προετοιμασία των “σωστών” γευμάτων. Κάθε απόκλιση προκαλεί άγχος stress και ένοχη, οδηγώντας σε αυστηρότερες διατροφικές συνήθειες.

Τελικά όμως, βιώνουν κοινωνική απομόνωση εξαιτίας της εμμονής τους με τα «υγιεινά τρόφιμα» και των ακραίων και άκαμπτων περιορισμών που θέτουν. Γιατί αυτό, τους εμποδίζει να συμμετέχουν στις διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος λοιπόν από την απώλεια των κοινωνικών σχέσεων και την συναισθηματική δυσαρέσκεια, που ευνοούν την βασανιστική ανησυχία για τα τρόφιμα κ.ο.κ.

Το φαγητό πάνω από τον άνθρωπο

Στην ορθορεξία, η ποιότητα του φαγητού είναι πιο σημαντική από τα ίδια τα προσωπικά πιστεύω του ατόμου, το επάγγελμά του, τις κοινωνικές του σχέσεις, τον σύντροφό του, ακόμα και την οικογένεια του.

Φαίνεται ότι τα άτομα με ορθορεξία ακολουθούν διάφορους τύπους διατροφών, που συνδέονται με μια «φιλοσοφία ή θεωρία». Όσο πιο περιπλοκή και απαγορευτική είναι η διατροφή, τόσο πιο ελκυστική γίνεται για τα άτομα αυτά, βάζοντας την υγεία τους σε κίνδυνο.

Διαγνωστικό εγχειρίδιο

Ένα διαγνωστικό εγχειρίδιο για την ορθορεξία, που είναι αποδεκτό από τους επιστήμονες ονομάζεται ΟΡΤΟ-15. Περιέχει ερωτήσεις όπως:

  • Μήπως επιλέγετε αυτό που τρώτε περισσότερο για την «αρετή» του παρά για την απόλαυση του;
  • Μήπως η διατροφή σας απομονώνει κοινωνικά;
  • Όταν τρώτε με τον τρόπο που υποτίθεται ότι πρέπει, αισθάνεστε τον απόλυτο έλεγχο;
  • Μήπως η ποιότητα της ζωής σας έχει μειωθεί και η ποιότητα της διατροφής αυξηθεί;
  • Μήπως αυτοεκτίμησή σας εξαρτάται από το να τρώτε «υγιεινά»; Υποτιμάτε όσους δεν τρώνε με αυτόν τον τρόπο;

Τα άτομα με ορθορεξία συνήθως απαντούν θετικά στις περισσότερες αν όχι σε όλες τις παραπάνω ερωτήσεις.

Η ισορροπημένη διατροφή δεν είναι σε καμία περίπτωση ασθένεια ή λάθος. Γίνεται μόνο όταν η ενασχόληση με αυτήν γίνεται προβληματική και καταλαμβάνει υπερβολικά μεγάλο ποσοστό του χρόνου και της προσοχής του ατόμου και κάθε φορά που αποκλίνει από αυτή νιώθει ενοχή ή αυτο-απέχθεια, ενώ πιθανόν να την χρησιμοποιεί για να αποφύγει τα προβλήματα της ζωής με πιθανή απομόνωση.

Οικονομία και ορθορεξία

Σήμερα δεν είναι τυχαίο που λόγω της «κρίσης» οικονομικής και μη, όλο και περισσότεροι άνθρωποι μη μπορώντας να βιώσουν την αβεβαιότητα για το αύριο, στρέφονται στην υγιεινή διατροφή για να νιώσουν ότι έχουν κάποιον έλεγχο.

Η Ορθορεξία είναι συνδεδεμένη με μια απατηλή αίσθηση «ασφάλειας» και την ανάγκη που έχει το άτομο για τον πλήρη έλεγχο πάνω στη ζωή του. Επίσης συνδέεται και με «έναν κρυφό κομφορμισμό», δηλαδή ότι το να τρως με βάση μια φιλοσοφία βοηθά με έναν υποσυνείδητο τρόπο να επιτευχθεί ένα πολιτισμικά αποδεκτό μοντέλο όμορφου σώματος, μια αναζήτηση για την πνευματικότητα, την ταυτότητα και μια επιθυμία για αυτό-στέρηση.

Πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ υγιών ατόμων, που επιλέγουν συγκεκριμένες δίαιτες για πραγματικό λόγο υγείας και εκείνων που εμφανίζουν ιδεο-ψυχαναγκαστική συμπεριφορά, η οποία και τους οδηγεί σε μία νοσηρή κατάσταση ή τρόπο ζωής.

Καθώς οι ορθορεκτικοί ασθενείς δεν παραδέχονται ότι έχουν κάποιο πρόβλημα και πιστεύουν ότι ξέρουν τα πάντα γύρω από την διατροφή, πολύ δύσκολα θα αναζητήσουν βοήθεια. Το περιβάλλον θα πρέπει να τους στηρίξει και να τους προτρέψει στην αναζήτηση θεραπείας, υποδεικνύοντας ότι αυτός ο τρόπος ζωής τους καθιστά δυσλειτουργικούς και δεν απολαμβάνουν πλέον την τροφή και την ζωή τους.

Κάθε τι που ξεφεύγει από τον έλεγχο του ατόμου και γίνεται εμμονή θεωρείται παθολογικό και για αυτό πρέπει πάντα να κρατάμε μια ισορροπία σε όλα τα θέματα της ζωής.

keadd-logo

Σημείωση προς ειδικούς: Αν είσαι Επαγγελματίας Υγείας, εξιδεικεύσου σε θέματα διαχείρισης Διατροφικών Διαταραχών μέσω της εκπαίδευσης Master Practitioner in Eating Disorders του Κέντρου Εκπαίδευσης & Αντιμετώπισης Διατροφικών Διαταραχών.

Βιβλιογραφία
  1. A neuropsychological evaluation of orthorexia nervosa. 2013.
  2. Rochman, Bonnie (12 February 2010). “Orthorexia: Can Healthy Eating Be a Disorder?”. Time. Retrieved 4 January 2012
  3. Segura-García C, Papaianni MC, Caglioti F, Procopio L, Nisticò CG, Bombardiere L, Ammendolia A, Rizza P, De Fazio P, Capranica L. Orthorexia nervosa: a frequent eating disordered behavior in athletes. Eat Weight Disord. 2012 Dec;17(4):e226-33. doi: 10.3275/8272. Epub 2012 Feb 21.
  4. Varga M, Dukay-Szabó S, Túry F, van Furth EF. 2013Evidence and gaps in the literature on orthorexia nervosa. Erratum in: Eat Weight Disord. 2013 Jun;18(2):113. van Furth Eric, F [corrected to van Furth, Eric F].
  5. Web MD report: Orthorexia: Good Diets Gone Bad

Σχετικά με τον δημιουργό

Διατροφή | Υγεία & Ευεξία