Dr Plus - Diatrofi

Επικαιρότητα

Τεύχος 22. Φοβίες: Ας μάθουμε τι είναι για να φοβόμαστε λιγότερο!

Γράφτηκε απο Diatrofi.gr

Ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό και χρήσιμο συναίσθημα για την επιβίωση του ανθρώπου. Είναι η απάντηση στο ερέθισμα κάποιου κινδύνου με στόχο να ενεργοποιήσει το σώμα και το μυαλό για να δράσει άμεσα και αποτελεσματικά. Όταν ο φόβος αυτός όμως γίνεται δυσανάλογος προς τον κίνδυνο ή όταν υπάρχει ακόμα και στην απουσία κάποιου ουσιαστικού κινδύνου τότε μιλάμε για φοβία.

Η φοβία αναφέρεται κυρίως στις φοβικές αντιδράσεις που είναι δυσανάλογες του φοβικού ερεθίσματος, το οποίο συνήθως είναι αβλαβές και ακίνδυνο. Το άτομο γνωρίζει ότι ο φόβος τους είναι παράλογος ή/και σημαντικά μικρότερος από τον φόβο άλλων ατόμων για το ίδιο φοβικό αντικείμενο. Όσο πιο έντονη ή πρόσφατη είναι η έκθεση στο φοβικό αντικείμενο, τόσο πιο έντονη είναι και η αντίδραση. Παρόλα αυτά οι φοβίες, σε σχέση με άλλες αγχώδεις εκδηλώσεις, δεν παρεμποδίζουν πάντοτε τη λειτουργικότητα του ατόμου. Ειδικά στις περιπτώσεις φοβίας για κάποιο αντικείμενο/περίσταση που δε συναντά στην καθημερινότητά του (π.χ. φοβία για τα αεροπλάνα), το άτομο μπορεί να έχει ελάχιστες φοβικές εκδηλώσεις. Βεβαίως, σε ορισμένους φοβικούς ακόμη και η σκέψη του αντικειμένου ή της κατάστασης είναι αρκετή για την εκδήλωση συμπτωμάτων πανικού.

Υπάρχουν τέσσερις γενικοί τύποι φοβιών:

  • Φοβία για ζώα: φόβος για τα φίδια, τις αράχνες, τους σκύλους, κλπ.
  • Φοβία για φυσικά φαινόμενα: φόβος για τις καταιγίδες, για το σκοτάδι, κλπ.
  • Φοβία ειδικών καταστάσεων: δηλαδή φόβοι που ενεργοποιούνται από κάποια συγκεκριμένη κατάσταση όπως φόβος για τα αεροπλάνα, κλειστοφοβία (φόβος για τα κλειστά μέρη), υψοφοβία, κλπ.
  • Φοβία αίματος – ένεσης: φόβος για το αίμα, χτυπήματα, για βελόνες ή άλλες ιατρικές διαδικασίες.

Η αγοραφοβία, δηλαδή ο φόβος να βρεθεί το άτομο κάπου από όπου δεν υπάρχει εύκολη διέξοδος σε περίπτωση πανικού, συνήθως δημόσια μέρη με πολύ κόσμο, δεν συγκαταλέγεται στις παραπάνω κατηγορίες και θεωρείται σήμερα ως πιθανή εξέλιξη συνεχιζόμενων κρίσεων πανικού. Η κοινωνική φοβία που είναι ο φόβος ταπείνωσης ή αμηχανίας σε κοινωνικές καταστάσεις, όπου δηλαδή το άτομο εκτίθεται σε πιθανό έλεγχο των άλλων, επίσης δε συγκαταλέγεται στις παραπάνω κατηγορίες. Παραδείγματα της είναι ο φόβος να μιλήσει κανείς δημόσια, να φάει δημόσια, να χάνει τα λόγια του ή να λέει ανοησίες σε κοινωνικές συναντήσεις κλπ.

Στα σωματικά συμπτώματα που μπορεί να προκαλέσει μια φοβία περιλαμβάνονται:

  • δυσκολία στην αναπνοή
  • ταχυκαρδία
  • τρέμουλο
  • ζαλάδα
  • πόνος στο στήθος
  • αίσθηση κόμπου στο στομάχι
  • αυξημένη εφίδρωση

Τα συναισθηματικά σημάδια ή συμπτώματα μιας φοβίας μπορεί να είναι:

  • πολύ έντονη αγωνία ή πανικός
  • ανάγκη διαφυγής
  • αίσθηση απώλειας του ελέγχου ή αίσθηση ότι χάνεις το μυαλό σου
  • αίσθηση αποστασιοποίησης από τον εαυτό
  • αίσθηση ότι θα λιποθυμήσεις ή ότι θα πεθάνεις
  • κατανόηση ότι υπερβάλλεις αλλά χωρίς να μπορείς να κάνεις κάτι για να ελέγξεις το φόβο σου

Επιδημιολογία

Οι φοβίες είναι η πρώτη σε συχνότητα διαταραχή σε γυναίκες, οι οποίες συνήθως υποφέρουν από τις γενικού τύπου φοβίες και την αγοραφοβία, και η δεύτερη στους άνδρες, οι οποίοι συχνότερα υποφέρουν από κοινωνική φοβία. Μια φοβία μπορεί να ξεκινήσει στην παιδική ηλικία αλλά και στην ενήλικη. Όμως η εμφάνιση φοβιών μειώνεται σημαντικά όσο απομακρυνόμαστε από την πρώτη φάση της ενήλικης ζωής (μετά τα 25 δηλαδή). Σε όλες τις φοβίες η ένταση της διαταραχής μπορεί να είναι ήπια έως πολύ σοβαρή. Συνήθως ζητούν θεραπεία άτομα που πάσχουν από αγοραφοβία ή νοσοφοβία, ενώ άτομα που πάσχουν από κοινωνική φοβία συνήθως ντρέπονται γι’ αυτό ή πιστεύουν ότι πρόκειται για χαρακτηριστικό της προσωπικότητας οπότε δε ζητούν βοήθεια. Όταν το φοβικό αντικείμενο είναι τέτοιο που μπορεί εύκολα να αποφευχθεί (πχ φόβος αεροπλάνου) οι ασθενείς επίσης δε ζητούν συχνά βοήθεια μιας και μπορούν αποφεύγοντας το ερέθισμα να είναι λειτουργικοί στην καθημερινότητα.

Αίτια

Οι φοβίες μπορεί να δημιουργηθούν είτε ως αποτέλεσμα ενός αρνητικού βιώματος, συνήθως σε μικρή ηλικία (κάποιος αναπτύσσει αραχνοφοβία γιατί κάποια στιγμή μια αράχνη περπατούσε επάνω του), είτε βάσει κοινωνικών προτύπων (πχ όλοι γύρω από ένα παιδί φοβούνται τις κατσαρίδες οπότε και το παιδί μαθαίνει να φοβάται τις κατσαρίδες). Υπάρχει και η βασισμένη στη δαρβινική θεώρηση της εξέλιξης θεωρία ότι οι φόβοι είναι επίκτητοι, δηλαδή ότι όλοι μας γεννιόμαστε με γονίδια βασικών φόβων ώστε να μπορούμε (ως άτομα και ως είδος) να ανταπεξέλθουμε σε κινδύνους του περιβάλλοντος και να επιβιώσουμε.

Θεραπεία

Οι φοβίες, όπως όλες οι ψυχικές διαταραχές, μπορούν να αντιμετωπιστούν είτε με ψυχοθεραπεία ή με χορήγηση ψυχοφαρμάκων. Η δεύτερη λύση, η χορήγηση ψυχοφαρμάκων, έχει άμεσα συνήθως αποτελέσματα ως προς την άρση των συμπτωμάτων αλλά αδυνατεί να λύσει το αίτιο της φοβίας άρα και τη φοβία. Η ψυχοθεραπεία βοηθά το άτομο να εμβαθύνει στους λόγους ύπαρξης της φοβίας του και στους τρόπους που μπορεί σταδιακά να απαλλαγεί από αυτήν. Υπάρχουν διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις (άλλες επικεντρώνουν στο σύμπτωμα και άλλες στα αίτια) και καλό θα είναι ο πάσχον να συγκεντρώσει πληροφόρηση πριν αποφασίσει ποια προσέγγιση του ταιριάζει ή είναι πιο αποτελεσματική στη φοβία που έχει.

Σχετικά με τον δημιουργό

Diatrofi.gr