Dr Plus - Diatrofi

Τρόφιμα

Μέλι Ελάτης, όσα πρέπει να γνωρίζεις

 Α. Φυτογεωγραφία

Στην Ελλάδα απαντάται η ελάτη η κεφαλληνιακή (Abies cephalonica),η οποία καλύπτει μεγάλες εκτάσεις στις ορεινές περιοχές νότια του Ολύμπου, Ευρυτανία, Περτούλι, Ταΰγετο, ορεινή Αρκαδία κλπ.

Η ευρωπαϊκή ελάτη (Abies alba ή  a. Pectinata) φύεται σε όλη την Ευρώπη μέχρι το Καύκασο και συναντάται μόνο σε μεμονωμένα σημεία των βορείων Ελληνικών συνόρων (βορείως της οροσειράς του Ολύμπου).

Στην οροσειρά της Πίνδου, συναντάται η υβριδογενής ελάτη (Abies hydrida borisii), που είναι προϊόν διασταύρωσης της ευρωπαϊκής ελάτης με την ελληνική.

Σύμφωνα με τον Santas (1983,1988), στα ελληνικά είδη ελάτης, παρασιτούν τα κοκκοειδή Physokermes hemicryphus και Eulecanium sericeum και οι αφίδες Mindarus abierinus, Cinara confinis και Cinera pectrinatae, που παράγουν μελιτώδεις εκκρίσεις εκμεταλλεύσιμες από τις μέλισσες.

Στηn περιοχή Βυτίνα Αρκαδίας παράγεται μέλι ελάτης με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Eχει ξεχωριστή εμφάνιση, λόγω των μεταλλικών ανταυγειών που δημιουργούνται στο εσωτερικό του, είναι ιδιαίτερα πυκνόρρευστο και φέρει την ονομασία «έλατο – βανίλια».

Για το μέλι Ελάτης Βυτίνας (βανίλια), το οποίο είναι μοναδικό παγκοσμίως, αναγνωρίστηκε Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (Απόφαση 31.30.99 ΦΕΚ / Β 16.1.94) με χημικά χαρακτηριστικά εκείνα του μελιού ελάτης και με επιπλέον χαρακτηριστικό την υγρασία (14 έως 15,5 %) και την σακχαρόζη (8 έως 18 %).

Β. Φυσικοχημικά χαρακτηριστικά

Στον Πίνακα 1 δίδονται τα χημικά χαρακτηριστικά του ελληνικού μελιού ελάτης για το οποίο γίνονται οι παρακάτω διαπιστώσεις:

ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Χημική σύνθεση του ελληνικού ελατόμελου

(Θρασυβούλου Α., Μανίκης Ι., Τανανάκη Χ., Τσέλιος Δ., Καραμπουρνιώτη Σ., Δήμου Μ., 2002)

Χημικά χαρακτηριστικά Μέσος όρος Ελάχιστη – Μέγιστη τιμή Τυπική απόκλιση Συντελεστής Παραλ. %
Υγρασία % 15,7 12,0-18,5 1,18 7,5
Τέφρα % 0,85 0,4-1,2 0,13 15,2
PH 4,75 4,0-5,9 0,26 5,04
HMF mg/Kg 3,62 0,6-7,35 2,30 63,5
Γλυκόζη % 24,0 21,1-27,7 1,3 5,4
Φρουκτόζη % 32,10 27,4-37,2 2,3 7,1
Γλυκόζη + φρουκτόζη 56,1 48,5-64,9 6,7 11,9
Ανάγοντα ζάχαρα 53,37 41,7-66,7 7,13 13,3
Σουκρόζη % 1,2 0,8-1,7 0,04 10
Χρώμα 560 nm 0,285 0,198-480 0,09 30,16
Αγωγιμότητα mS.cm 1,34 1,00-1,71 0,59 44,0
Διαστάση DN 18,5 10,4-35,6 4,04 27,2
Ιμβερτάση IN 26,5 17,2-38,7 8,60 21,6
Προλίνη mg/Kg 491 290-840 167 34,1
Ελεύθερη οξύτητα meq/Kg 25,70 22,4-29,6 2,30 8,9
Λακτόνη meq/Kg 5,6 5,11-6,10 0,6 0,7
Συνολική οξύτητα meq/Kg 31,3 28,6-34,1 3,5 11,1
HD.E/P 0,72 0,12-1,45 1,21 172
Κάλιο mg/Kg 3,93 3,05-4,45 0,45 11,4
Νάτριο mg/Kg 0,28 0,15-0,45 0,07 25,0
Ασβέστιο mg/Kg 3,8 2,0-7,2 1,5 39,4
Μαγνήσιο mg/Kg 3,9 1,6-6,4 1,5 38,4
Μαγγάνιο mg/Kg 0,39 0,004-0,177 0,05 12,8
Ψευδάργυρος mg/Kg 0,006 0,000-0,008 0,002 33,3
Σίδηρος mg/Kg 0,032 0,000-0,127 0,045 140,0
Χαλκός mg/Kg 0,003 0,000-0,005 0,001 33,3
  1. Παρουσιάζει χαμηλό ποσοστό υγρασίας (Μ.Ο. 15,2 %).
  2. Μερικά δείγματα βρέθηκαν με υγρασία κάτω του 14 %, γεγονός που ευνοεί τη γρήγορη κρυστάλλωσή τους, η οποία όμως τελικά αποφεύγεται λόγω της χαμηλής περιεκτικότητα σε γλυκόζη.
  3. Το pH του είναι υψηλότερο απ’ όλες τις άλλες κατηγορίες μελιού. Όσο υψηλότερο είναι το pH του μελιού, με τόσο βραδύτερο ρυθμό αυξάνεται η συγκέντρωση της HMF. Έτσι, το μέλι ελάτης αλλοιώνεται με βραδύτερο ρυθμό συγκριτικά με τις άλλες κατηγορίες μελιού και ιδιαίτερα με τα ανθόμελα που έχουν χαμηλό pH.
  4. Υψηλές τιμές αγωγιμότητας.
  5. Έχει χαμηλά ανάγοντα σάκχαρα, δηλαδή χαμηλή φυσική περιεκτικότητα σε δεξτρόζη και φρουκτόζη (Κωδούνης, 1962). Από τις αναλύσεις που έγιναν στο εργαστήριο Μελισσοκομίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Γερμανικό Ινστιτούτο Μελιού της Βρέμης, διαπιστώθηκε ότι το 83% δειγμάτων μελιού ελάτης είχαν ανάγοντα σάκχαρα κάτω από 60%. Επίσης, η ομάδα εργασίας για το μέλι του Υπουργείου Γεωργίας, αναφέρει ανάγοντα σάκχαρα σε 16 δείγματα από 51,53 % έως 69,89 % και μέσο όρο 58,7.

Με την νέα οδηγία της Ε.Ε. 2001/110 E.C., τα ανάγοντα σάκχαρα καταργούνται ως ποιοτικό κριτήριο και αντί αυτών χρησιμοποιείται το άθροισμα γλυκόζης και φρουκτόζης (>48%).

Γ. Μικροσκοπικά χαρακτηριστικά

Το μέλι ελάτης έχει χαμηλή τη σχέση «ενδείξεις μελιτώματος / αριθμός γυρεόκοκκων » (HDE / P), η οποία δεν συμφωνεί με τις χαμηλές τιμές (>3) άλλων χωρών. (Louveaux et al., 1978).

Τα ελληνικά μέλια μελιτώματος έχουν πολύ μικρότερο αριθμό σπορίων μυκήτων από τα αντίστοιχα μέλια μελιτώματος άλλων χωρών. (Sawyer, 1988)

Ο μέσος αριθμός σε είδη ξένων γυρεόκοκκων στα μέλια ελάτης κυμαίνεται στα 15-20. Στα μέλια ελάτης, οι γυρεόκοκκοι των ειδών Brassicaceae, Labiate και Pyrus / Prunus, βρίσκονται σε ποσοστά από 3 έως 15 % και της ερείκης σε μικρότερες συγκεντρώσεις 1 – 3 % σε σύνολο 33 ειδών γυρεόκοκκων.

Δ. Οργανοληπτικά και μακροσκοπικά χαρακτηριστικά

Χρώμα: με ιδιαίτερα καλή και χαρακτηριστική εμφάνιση που το ξεχωρίζει. Πολύ σκούρο, σχεδόν μαύρο, με μια ελαφριά πράσινη απόχρωση. (Ειδικότερα το μέλι Ελάτης Βυτίνας, έχει ξεχωριστό ανοιχτό καφέ χρώμα με ελικοειδείς σχηματισμούς ακόμη πιο ανοιχτόχρωμους)

Άρωμα: ελαφρώς ρητινώδες, ιδιαίτερα χαρακτηριστικό.

Γεύση: ευχάριστη, έντονη, λιγότερο γλυκιά σε σύγκριση με τα μελιτώματα της πεδιάδας.

Κρυστάλλωση: Λόγω του ποσοστού γλυκόζης, δεν κρυσταλλώνει.

Τα οργανοληπτικά και μακροσκοπικά χαρακτηριστικά προσδιοριζόμενα με ειδικούς ελέγχους, μπορούν να εκφραστούν σε αριθμούς και να διαβαθμίσουν τις διάφορες κατηγορίες ανάλογα με τη προτίμηση των καταναλωτών.

Οι Bonrehi και Gomez (1988) πρότειναν ειδικό test, το οποίο εφαρμόσθηκε από τους Θρασυβούλου και Μανίκη (1993) και βρέθηκε ότι τι μέλι ελάτης προτιμήθηκε περισσότερο από τα υπόλοιπα είδη (πεύκου, καστανιάς, θυμαριού, πορτοκαλιάς, ηλίανθου, ερείκης, βαμβακιού). (Θρασυβούλου Α., Μανίκης Ι., Τανανάκη Χ., Τσέλιος Δ., Καραμπουρνιώτη Σ., Δήμου Μ., 2002)

Ε. Βιολογική αξία

Η βιολογική αξία εξαρτάται από τη βοτανική προέλευση και επηρεάζεται από τις συνθήκες παραγωγής, επεξεργασίας και διατήρησης του προϊόντος:

  1. Αντιοξειδωτική δράση
  2. Αντιβακτηριδιακή δράση
  3. Θερμιδική αξία
  4. Διαιτητική αξία
  5. Φαρμακευτική και θεραπευτική δράση
  1. Αντιοξειδωτική δράση

Η αντιοξειδωτική δράση των μελιών ελάτης της ίδιας βοτανικής προέλευσης, αλλά διαφορετικής γεωγραφικής περιοχής, διαφέρει σημαντικά. Η αντιοξειδωτική δράση της ελάτης (σκούρο χρώμα) είναι μεγαλύτερη σε σχέση με αυτή των πιο ανοιχτόχρωμων μελιών .

 Αντιβακτηριακή δράση

Η θεραπευτική και φαρμακευτική ιδιότητα του  μελιού ελάτης, γνωστή από τα πανάρχαια χρόνια,  χρησιμοποιείται και σήμερα στην παραδοσιακή ιατρική. Η χρήση αυτή μπορεί να αποδοθεί στην αντιβακτηριακή του δράση.

Η αντιβακτηριακή συμπεριφορά του μελιού της ελάτης εξαρτάται από  την περιοχή συλλογής και τη συγκέντρωσή του και μπορεί να είναι είτε βακτηριοστατική ή βακτηριοκτόνος.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2.  MIC: ελάχιστες συγκεντρώσεις μελιού που ανέστειλαν την ανάπτυξη των βακτηρίων & MBC: οι ελάχιστες συγκεντρώσεις που τα θανατώνουν

ΜΕΛΙ ΕΛΑΤΗΣ

(Abies spp)

P. syringae B. subtilis
MIC MBC MIC MBC
Βυτίνα 12 % 15 % 10 % 15 %
Καρπενήσι 20 % 25 % 15 % 20 %
Ελικώνα 15 % 20 % 10 % 15 %
Καρδίτσα 20 % 12 % 15 %

(Σάρδαλου Γ., Μενκίσογλου Ο., Σπυρούδη, Διαμαντίδης Γ., Θρασυβούλου Α., 2001)

  1. Θερμιδική αξία

Η θερμιδική αξία του μελιού ελάτης είναι: 3422 Kcal

  1. Διαιτητική αξία

Τα γνωστά πλεονεκτήματα του μελιού ως γλυκαντική ουσία έναντι της ζάχαρης:

  • Χαμηλή περιεκτικότητα σε ανάγοντα σάκχαρα
  • Η παρουσία καλίου (K), ασβεστίου (Ca), μαγνησίου (Mg) σε σημαντική αναλογία, το καθιστά ιδιαίτερα αποδεκτό στη διατροφή.
  1. Φαρμακευτική και θεραπευτική δράση
    • Αποσμητικό της στοματικής κοιλότητας
    • Αντισηπτικό του ανώτερου αναπνευστικού και του εντέρου
    • Κατά της αναιμίας.

(Nardi, 1996)

  • Εντερογαστρικός ισορροποιητής
  • Αντισηπτικό της αναπνευστικής οδού
  • Δραστικό στη κακοσμία

(Fabrocini V.C.,1999)

  • Αντιφλεγμονώδης δράση σε περίπτωση λεμφικού οιδήματος.
  • Ευεργετικό στη σωματική ανάπτυξη μέσω της πρόσληψης του ασβεστίου

(Api-phytotherapy, Rossi M. 1992)

Βρείτε το στο Drplus : https://drplus.gr/home/23–elliniko-meli-elatis.html

Σχετικά με τον δημιουργό

ΔΑΝΑΗ ΓΕΡΑΡΔΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ

Η Δανάη Γεράρδου το 2004 τελείωσε την σχολή της στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών στο Τμήμα Βιολογίας. Έχει κάνει Διπλωματική Εργασία στον Τομέα Βοτανικής του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπό την επίβλεψη του Eπίκουρου Καθηγ. Κου Κυριάκου Γεωργίου , με θέμα «Οικοφυσιολογία της Φύτρωσης των Σπερμάτων του Ενδημικού Φυτού Bosea Cypria»
Καθώς επίσης έχει συμμετοχή στην ερευνητική εργασία του Πανεπιστημίου Αθηνών, Εργαστηρίου Παρασιτολογίας και Μοριακής Κλινική Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής Αθηνών με θέμα: «Μελέτη αναπτυξιακών χαρακτηριστικών και συμπεριφοράς του παρασιτικού προτόζωου Trichomonas vaginalis »
Πλέον εργάζεται σε ελεύθερο επάγγελμα στον Τομέα Βοτανοθεραπευτικής, Μελισσοθεραπευτικής και Θεραπευτικής Διατροφής 2011-2017