Dr Plus - Diatrofi

Διατροφή και Υγεία Πεπτικό

Διατροφή για χολολιθίαση

chololithiasi

Η χολολιθίαση ή αλλιώς νόσος της χολόλιθου συνιστά μια κοινή διαταραχή σε όλο τον κόσμο, με περίπου 10% – 20% παγκόσμιο επιπολασμό.

Στις Ευρωπαϊκές χώρες, η επικράτηση της ανέρχεται σε 9 – 21%, και συγκεκριμένα στην Ελλάδα σε 5-6%. Τα τελευταία χρόνια έχει εντοπιστεί μία τάση αύξησης της νόσου στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, ενώ σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Γαστρεντερολογίας, στις Δυτικές χώρες, η περιοδικότητα της νόσου κυμαίνεται από περίπου 7,9% στους άνδρες έως 16,6% στις γυναίκες.

Τι είναι όμως η χολολιθίαση;

Η χολολιθίαση αποτελεί μία από τις πιο σύνηθες γαστρεντερικές παθήσεις, η οποία χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία σκληρών κρυστάλλων διαφόρων ουσιών, τους χολόλιθους, συνήθως χοληστερόλης ή χολικών αλάτων στον αυλό της χοληδόχου κύστης.

Η χοληδόχος κύστη, η οποία βρίσκεται κάτω από το ήπαρ, βοηθάει στην πέψη των τροφίμων αποθηκεύοντας και απελευθερώνοντας τη χολή στο μικρό έντερο. Με τη σειρά της, η χολή, που παράγεται από το συκώτι, διασπά τα λίπη και άλλα θρεπτικά συστατικά ώστε να επιτευχθεί η αφομοίωση και η απορρόφησή τους. Συνεπώς, ανάλογα το μέγεθος των χολόλιθων, αυτοί μπορεί να εμποδίσουν τη χολή να «ταξιδεύσει» στο έντερο και κατ’ επέκταση την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών.

Σε αντίθεση με άλλα όργανα (π.χ. καρδιά, ήπαρ), η χοληδόχος κύστη δεν αποτελεί ένα από τα πιο «κύρια» όργανα, με συνέπεια, οι περισσότεροι άνθρωποι να μην δίνουν τόσο σημασία στη φροντίδα και τη συστηματική εξέτασή της. Ωστόσο, παρόλο που οι χολόλιθοι είναι συνήθως ασυμπτωματικοί, καθώς μόνο το 1/3 των ασθενών θα εμφανίσει συμπτώματα, μερικοί ασθενείς παρουσιάζουν συνήθως σοβαρό πόνο στο δεξί-πάνω-τεταρτημόριο ή δυσπεψία κυρίως μετά την κατανάλωση τροφών υψηλών σε λιπαρά.

Όσον αφορά τη θεραπεία της νόσου, οι ασυμπτωματικοί χολόλιθοι δεν απαιτούν θεραπεία με φάρμακα ή χειρουργική επέμβαση, ενώ η πιο ευρέως χρησιμοποιούμενη συμβατική θεραπεία για συμπτωματικούς χολόλιθους είναι η χολοκυστεκτομή, δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση της χοληδόχου κύστης, η οποία γίνεται κατά βάση λαπαροσκοπικά.

Τέλος,  συνίσταται η συχνή παρακολούθησή της, καθώς η χρόνια απόφραξη μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές, όπως χολοκυστίτιδα (λοίμωξη και φλεγμονή της χοληδόχου κύστης) ή χολαγγειίτιδα (λοίμωξη και φλεγμονή του χολικού αγωγού), τα οποία εάν δεν αντιμετωπιστούν, μπορεί να οδηγήσουν μέχρι και σε θάνατο.

Αίτια χολολιθίασης – Παράγοντες κινδύνου

Οι χολόλιθοι μπορεί να σχηματιστούν όταν η χολή παραμένει για αρκετό διάστημα στη χοληδόχο κύστη, το οποίο μπορεί να οφείλεται σε μειωμένη κινητικότητα των τοιχωμάτων της χοληδόχου κύστης ή λόγω της ύπαρξης βλέννης ή άλλων ουσιών, οι οποίες θα συμβάλλουν στο σχηματισμό λίθων.

Τύποι χολόλιθων
  1. Χολόλιθοι χοληστερόλης: Είναι οι πιο διαδεδομένοι, καθώς αποτελούν περίπου το 80% των χολόλιθων και σχηματίζονται σε περίσσεια χοληστερόλης στη χολή
  2. Χολόλιθοι χολερυθρίνης: Σχηματίζονται σε αφθονία χολερυθρίνης στη χολή και είναι συχνότεροι μεταξύ των ατόμων με ηπατική νόσο, μολυσμένων χολικών σωλήνων ή διαταραχών του αίματος
  3. Μικτοί χολόλιθοι: Περιλαμβάνουν την συνύπαρξη χολόλιθων χοληστερινικού και χολερυθρινικού τύπου

Τα αίτια της χολολιθίασης συνήθως δεν είναι ξεκάθαρα. Ωστόσο η υποκινητικότητα της χοληδόχου κύστης μπορεί να συμβεί:

  • κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης
  • με τη χρήση των από του στόματος αντισυλληπτικά
  • μετά από χειρουργική επέμβαση ή εγκαύματα
  • με γρήγορη απώλεια ή αύξηση βάρους
  • σε τροφική αλλεργία ή η δυσανεξία
  • και σε ασθενείς με διαβήτη

Ωστόσο τους κύριους παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση της χολολιθίασης αποτελούν τα παρακάτω:

Μη τροποποιήσιμοι προδιαθεσικοί παράγοντες

Ηλικία

Οι χολόλιθοι είναι πιο συχνοί σε άτομα άνω των 40 ετών, καθώς εμφανίζεται σε ποσοστό 11% -30% σε άτομα ηλικίας 60-70 ετών.

Φύλο

Ο σχηματισμός χολόλιθων είναι δύο φορές πιο συχνός στις γυναίκες από ότι στους άνδρες.

Περίπου μία στις τρεις γυναίκες και ένας στους έξι άνδρες σχηματίζουν χολόλιθους σε κάποιο στάδιο της ζωής τους, ενώ σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, ο κίνδυνος χολολιθίασης είναι 2-3 φορές υψηλότερος από αυτόν στους άνδρες.

Οικογενειακό ιστορικό

Ο κίνδυνος χολολιθίασης είναι 2-4 φορές υψηλότερος σε άτομα των οποίων οι συγγενείς πάσχουν από τη νόσο.

Εάν έχετε οικογενειακό ιστορικό χολόλιθων, εστιάστε στην ανάπτυξη υγιεινών τρόπων διατροφής, φιλικών προς τη χοληδόχο κύστη.

Φυλή – Εθνικότητα

Οεπιπολασµός της νόσου είναι υψηλότερος στις Βόρειες ή Κεντρικές Ευρωπαϊκές χώρες και στην Αμερική.

Τροποποιήσιμοι προδιαθεσικοί παράγοντες

Παχυσαρκία

Η παχυσαρκία αποτελεί έναν καίριο παράγοντα κινδύνου για το σχηματισμό των χολόλιθων.

Τα άτομα με αυξημένο σωματικό βάρος ή κοιλιακό λίπος έχουν αυξημένη προδιάθεση για χολολιθίαση, καθώς μια διατροφή πλούσια σε λίπος συνοδεύεται από αυξημένη σύνθεση και απέκκριση χοληστερόλης στη χολή.

Σακχαρώδης διαβήτης

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο χολολιθίασης.

Δεν είναι πλήρως κατανοητό το πως ο διαβήτης ευνοεί τη δημιουργία χολόλιθων, ωστόσο είναι πιθανόν να συμβάλλουν οι υψηλές τιμές τριγλυκεριδίων και η στάση της χολής λόγω υποκινησίας της χοληδόχου κύστης.

Ταχεία απώλεια και επαναπρόσληψη βάρους

Η επανειλημμένη απώλεια και ανάκτηση βάρους, το φαινόμενο «γιό-γιό», και οι δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων (<800 kcal/ ημέρα) αυξάνουν τον κίνδυνο σχηματισμού χολόλιθου, πιθανώς λόγω των αυξημένων συγκεντρώσεων των χολικών συστατικών.

Μία μελέτη στις ΗΠΑ έδειξε ότι όσοι έχασαν και ανέκτησαν 5 έως 9 κιλά, ο κίνδυνος για χολοκυστεκτομή αυξήθηκε κατά 20%, ενώ σε εκείνους που έχασαν και ανέκτησαν περίπου 20 κιλά κατά 70%.

Ηπατικές και παγκρεατικές παθήσεις

Οι αλλαγές στον εντεροηπατικό κύκλο των χολικών αλάτων αυξάνουν τον κίνδυνο σχηματισμού χολόλιθου.

Συγκεκριμένα, η κίρρωση του ήπατος οδηγεί σε έως και 10 φορές αυξημένο κίνδυνο χολόλιθων, ενώ η λιθογένεση ευνοείται από τη χρόνια αιμόλυση και τις αλλαγές του μεταβολισμού του ήπατος.

Δυσλιπιδαιμία

Αν και δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ χολόλιθων χοληστερόλης και ολικών επιπέδων χοληστερόλης στο αίμα, τα χαμηλά επίπεδα HDL-χοληστερόλης και τα υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων στον ορό ευνοούν το σχηματισμό των χολόλιθων.

Μειωμένη σωματική δραστηριότητα

Μελέτες έχουν δείξει ότι η καθιστική συμπεριφορά σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο χολοκυστεκτομής, τόσο σε γυναίκες όσο και σε άνδρες.

Αιμολυτικές καταστάσεις

Η ταχεία καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων σε δρεπανοκυτταρική νόσο και σε άλλες αιμολυτικές καταστάσεις προκαλεί την απελευθέρωση της χολερυθρίνης, η οποία με τη σειρά της αυξάνει τον κίνδυνο για χολερυθρινικούς χολόλιθους.

Φάρμακα

Ορισμένα φάρμακα, όπως τα από του στόματος αντισυλληπτικά, φάρμακα για τη θεραπεία αντικατάστασης ορμονών και όσα περιέχουν οιστρογόνα μπορεί επίσης να αυξήσουν τις πιθανότητές εμφάνισης χολόλιθων.

Κάπνισμα

Τι να προσέξω στη διατροφή μου;

Το 80-90 % των περιπτώσεων χολολιθίασης στη χώρα μας σχετίζεται με τη διατροφική συνήθεια

Πολλές επιδημιολογικές μελέτες έχουν εξετάσει το ρόλο της διατροφής ως δυνητικού παράγοντα κινδύνου για το σχηματισμό χολόλιθου, αλλά τα ευρήματά τους είναι αμφιλεγόμενα. Ωστόσο πολλοί διατροφικοί παράγοντες μπορεί να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αιτιολογία των χολόλιθων.

Γενικές διατροφικές οδηγίες για όσους πάσχουν από χολολιθίαση:

Περιορίστε τα λιπαρά

Οι χολόλιθοι σχετίζονται στενά με μία διατροφή υψηλή σε λιπαρά και χαμηλή σε φυτικές ίνες.

Είναι καλό να περιορίσετε τα ζωικά λίπη που είναι πλούσια σε κορεσμένα λιπαρά και αυξάνουν τα επίπεδα της χοληστερόλης σας. Επιπλέον, περιορίστε τα trans λιπαρά, τα οποία προέρχονται από μερικώς υδρογονωμένα φυτικά έλαια, που χρησιμοποιούνται στα περισσότερα επεξεργασμένα τρόφιμα και fast food και τα οποία σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο χολόλιθου.

Προτιμήστε καλά λιπαρά, όπως το ελαιόλαδο, τα λιπαρά ψάρια και τους ξηρούς καρπούς, τα οποία είναι πλούσια σε ω-3 λιπαρά οξέα και είναι ωφέλιμα για την υγεία σας.

Προσοχή! Μην αποκλείσετε τελείως τα λίπη από τη διατροφή σας. Μία δίαιτα πολύ χαμηλή σε λιπαρά μπορεί μερικές φορές να επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα.

Καταναλώνετε περισσότερα τρόφιμα φυτικής προέλευσης

Τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες (φρούτα, λαχανικά, όσπρια, προϊόντα ολικής αλέσεως) έχουν συσχετιστεί με μειωμένη εμφάνιση χολόλιθων.

Μελέτες έχουν δείξει ότι οι χορτοφαγικές δίαιτες, οι οποίες είναι πλούσιες σε φυτικές ίνες και περιέχουν λίπος κυρίως σε ακόρεστες μορφές σχετίζονται με μειωμένο κίνδυνο για χολοκυστεκτομή. Ακόμη, έρευνες απέδειξαν ότι οι γυναίκες που καταναλώνουν περισσότερες φυτικές πρωτεΐνες έχουν 20-30% χαμηλότερο κίνδυνο για χολολιθίαση από όσες καταναλώνουν λιγότερες.

Αντικατάσταση σακχάρων και εκλεπτυσμένων αμύλων με τρόφιμα υψηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες

Ο κίνδυνος σχηματισμού χολόλιθου, είναι υψηλότερος σε δίαιτες που περιέχουν επεξεργασμένους υδατάνθρακες, σε αντίθεση με την μη ραφιναρισμένη μορφή.

Μία μελέτη μεταξύ ανδρών στις ΗΠΑ έδειξε ότι τα άτομα που καταναλώνουν πιο εξευγενισμένους υδατάνθρακες έχουν 60% μεγαλύτερο κίνδυνο ανάπτυξης χολόλιθων, σε σύγκριση με εκείνους που κατανάλωναν λιγότερο.

Διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους

Οι γυναίκες με ΔΜΣ ≥ 30 έχουν τουλάχιστον διπλάσιο κίνδυνο για την εκδήλωση χολολιθίασης σε σύγκριση με τις γυναίκες με ΔΜΣ < 25.

Το ίδιο ισχύει και για τους άνδρες με ΔΜΣ ≥ 25, σε σύγκριση με άνδρες με ΔΜΣ < 22,5.

Σταδιακή απώλεια βάρους

Σε υπέρβαρα ή παχύσαρκα άτομα η επίτευξη ενός υγιούς βάρους είναι επωφελής, διότι μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη των χολόλιθων.

Ωστόσο, είναι σημαντικό, η απώλεια βάρους να πραγματοποιείται με έναν σταδιακό ρυθμό, καθώς η ταχεία απώλεια έχει συσχετιστεί με την ανάπτυξη χολόλιθων, διότι μπορεί να διαταράξει την κανονική ισορροπία χοληστερόλης και χολικών αλάτων και να επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα.

Η συνιστώμενη απώλεια καθορίζεται σε 0,5 έως 1 κιλό την εβδομάδα.

Συστηματική άσκηση

Η τακτική φυσική δραστηριότητα σχετίζεται επίσης με μειωμένη πιθανότητα ανάπτυξης χολόλιθων.

Σε μια συστηματική ανασκόπηση, μελέτες διαπίστωσαν μειωμένο κίνδυνο νόσου της χοληδόχου κύστης σε άτομα με υψηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.

Ακόμη, έρευνες έχουν αποδείξει ότι 30 λεπτά καθημερινής αερόβιας άσκησης μπορεί να λειτουργήσουν προστατευτικά έναντι του σχηματισμού χολόλιθων.

Μέτρια κατανάλωση καφέ και αλκοολούχων ποτών

Επιδημιολογικές μελέτες στις ΗΠΑ έχουν δείξει ότι η μέτρια πρόσληψη καφέ και αλκοόλ μειώνει τον κίνδυνο σχηματισμού χολολιθίασης. Απαιτούνται πάντως περισσότερες μελέτες για να εξακριβωθεί η ακριβής σχέση τους.

Ωστόσο, δεδομένων των κινδύνων για την υγεία (π.χ. κίρρωση του ήπατος, καρκίνος, κτλ.) που σχετίζονται με την κατανάλωση αλκοόλ, απαιτείται προσοχή σχετικά με τη χρήση αλκοόλ.

Καταγραφή ημερολογίου τροφίμων

Εάν έχετε συμπτώματα που έρχονται και φεύγουν, δοκιμάστε να καταγράψετε σε ένα ημερολόγιο τα τρόφιμα που καταναλώνετε και τυχόν συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν.

Αυτό μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε ποια τρόφιμα μπορεί να πυροδοτούν ορισμένα συμπτώματά σας.

Χολοκυστεκτομή – Αφαίρεση της χοληδόχου κύστης

Η χολοκυστεκτομή, δηλαδή η χειρουργική αφαίρεση της χοληδόχου κύστης, όπως προαναφέρθηκε, ενδείκνυται κυρίως σε ασθενείς με συμπτωματική νόσο της χολολιθίασης και πραγματοποιείται κατά βάση λαπαροσκοπικά.

Όπως είναι λογικό, ο ασθενής μετά το χειρουργείο θα χρειαστεί να τροποποιήσει τις διατροφικές του συνήθειες έτσι ώστε να πραγματοποιηθεί μια σταδιακή μετάβαση στο σύνηθες διαιτολόγιό του.

Γενικά, συνίσταται μια ομαλή μετάβαση από τα σχεδόν άλιπα τρόφιμα προς τα πιο λιπαρά, ώστε να αποφευχθούν δυσμενή συμπτώματα (π.χ. πόνος, φούσκωμα, διάρροια, κτλ.). Ο ασθενής μετά τη νοσηλεία του και καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του καλό είναι να καταναλώνει μια ισορροπημένη διατροφή με ιδιαίτερη σημασία στα συχνά και μικρά γεύματα, τη μειωμένη πρόσληψη λιπαρών, καθώς και τη τακτική σωματική άσκηση, ώστε να διατηρήσει υγιή τον οργανισμό του.

Συζητήστε με τον θεράποντα ιατρό και το διατροφολόγο σας προτού κάνετε οποιεσδήποτε αλλαγές στο πρόγραμμα διατροφής σας.

Συμπέρασμα

Η διατροφή όπως είναι γνωστό παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη διατήρηση ενός υγιούς βάρους και συνεπώς στην καλή κατάσταση της υγείας του ατόμου, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς παράγοντες ελέγχου.

Στη προκειμένη περίπτωση, η τροποποίηση της διατροφικής συνήθειας δεν θα σας απαλλάξει από τους χολόλιθους που υπάρχουν ήδη, ωστόσο μπορεί να βοηθήσει έμμεσα τόσο στην μείωση του κινδύνου ανάπτυξης χολόλιθων όσο και στην αποτροπή της δημιουργίας νέων χολόλιθων και οποιουδήποτε άλλου συμπτώματος.

Διατηρώντας ένα ιδανικό σωματικό βάρος και ακολουθώντας μια ισορροπημένη διατροφή υψηλή σε φυτικές ίνες και θρεπτικά συστατικά, με παράλληλη σωματική δραστηριότητα, καθώς και περιορισμό της ποσότητας των κορεσμένων λιπαρών και επεξεργασμένων τροφίμων μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη ή/και την ανακούφιση των συμπτωμάτων σας.

Ωστόσο, επειδή η αιτιολογία και η παθογένεια της χολολιθίασης δεν έχει ακόμη καθοριστεί καλά, απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να προσεγγίσουμε πιο σαφή αποτελέσματα.

Σχετικά με τον δημιουργό

Σοφία Σαχούλη Διαιτολόγος/Διατροφολόγος