Dr Plus - Diatrofi

Αξίζει η παράκαμψη

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ (ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ)

Επιμέλεια άρθρου: Κωνσταντίνος Λιακέας 

Καθίσαμε για καφέ στο Veneto πάνω από τα νεώρια με θέα το λιμάνι του Ηρακλείου και τον Κούλε. Εικόνες ενός λιμανιού μιας πολύπαθης πόλης. Πιάσαμε κουβέντα για την ιστορία του Ηρακλείου, είχαμε διαβάσει αρκετά. Για λίγο νιώσαμε το χρόνο να γυρίζει πίσω και να ξετυλίγονται μπροστά μας σαν ταινία, το πέρασμα  όλων εκείνων των κατακτητών, Άραβες, Γενουάτες, Ενετοί, Τούρκοι…

Μ: Αν ήμασταν τώρα στο 824 μ.χ, δε θα έβλεπα τίποτα απ’ όλα αυτά που βλέπω τώρα μπροστά μου, έτσι δεν είναι; Ούτε τα τείχη ούτε τον Κούλε!

Κ:  Όχι βέβαια!   Δεν ήταν κάποια σημαντική ή οργανωμένη πόλη τότε το Ηράκλειο και όσο πιο πίσω πάμε στο χρόνο. Ξέρουμε ότι ήταν επίνειο της Κνωσού. Για την χρονιά που λες όμως, από  το Ηράκλειο υπήρχε μόνο ένα μικρό βυζαντινό κάστρο που είχε ήδη πέσει στα χέρια των Σαρακηνών  Αράβων.  Μπροστά σου θα έβλεπες τα Σαρακίνικα καράβια που ξεκινούσαν να κουρσέψουν το Αιγαίο.

Μ:  Θυμάσαι πώς ονομάστηκε το Ηράκλειο Χάνδακας;

Κ:  Οι Σαρακηνοί έφτιαξαν από την έξω μεριά του μικρού κάστρου μια βαθιά Τάφρο στην οποία μπορούσε να διοχετευθεί νερό από τη θάλασσα και να περικυκλώσει την πόλη μέσα σε μια ώρα! Εξαιτίας της τάφρου αυτής, οι Άραβες ονόμασαν το Ηράκλειο «φρούριο της Τάφρου» (Rabdh el Khantak), ονομασία που παρέμεινε για αιώνες (Χάνδακας).

Μ:  Και ήταν δυνατοί ως πειρατές οι Σαρακηνοί απ ό,τι θυμάμαι.  Είχαν καταλάβει μέχρι και την συμβασιλεύουσα, τότε, την Θεσσαλονίκη!

Κ: Οι βυζαντινοί, όμως, επανήλθαν αργότερα με το Νικηφόρο Φωκά!

Μ: Ναι, το 961μ.χ., Ο επονομαζόμενος “ωχρός θάνατος των Σαρακηνών” ηγήθηκε ενός στόλου 300 πλοίων!  Φαντάσου τώρα  27.000 ναύτες και 50.000 στρατιώτες να βάζουν  πλώρη για την Κρήτη για να χτυπήσουν το αραβικό εμιράτο των πειρατών του Αμπού Χαφς Ομάρ ή Απόχαψη! Έτσι  οι Χριστιανοί πήραν στα χέρια τους το κάστρο.

Κ: Ξέρεις, δεν ήταν όλοι χριστιανοί τότε στο νησί. Ο Νικηφόρος Φωκάς φρόντισε για τον εκχριστιανισμό των κατοίκων της Κρήτης με την βοήθεια του Πόντιου ιεραποστόλου οσίου Νίκωνος “του Μετανοείτε”, ο οποίος είχε μόλις ευαγγελίσει τους Έλληνες και Σλάβους παγανιστές της Λακωνίας.

Μ:  Και για τους επόμενους δύο περίπου αιώνες το νησί και το Ηράκλειο παραμένει στην βυζαντινή επικράτεια.

Κ:  Θυμήσου τώρα ότι το 1204μ.χ. η Κωνσταντινούπολη αλώθηκε από τους σταυροφόρους. Αυτοί μοίρασαν μεταξύ τους τα εδάφη της αυτοκρατορίας και την Κρήτη την υποσχέθηκαν στους Βενετούς.  Στο μεταξύ, όμως, Γενουάτες έφτασαν το 1206 εδώ, και έτσι, όταν οι Βενετοί κατέφτασαν το 1209 χρειάστηκε πρώτα να εκδιώξουν τους Γενουάτες, για να πάρουν αυτοί το νησί στα χέρια τους.  Η Κρήτη έμεινε στην κατοχή των Βενετών για 450 χρόνια!

Μ: Οι Βενετοί  έκαναν ότι μπορούσαν για να γίνει το Ηράκλειο μικρογραφία της Βενετίας!  Έφτιαξαν τη Βασιλική του Αγίου Μάρκου, τη Λότζια λέσχη των ευγενών και γύρω-γύρω τα παλάτια των υψηλών αξιωματούχων. Επισκεύασαν τα βυζαντινά τείχη και τα προσάρμοσαν στις απαιτήσεις της πολεμικής τέχνης της εποχής: στη λόγχη, στο ξίφος, το δόρυ, το τόξο, αλλά και στις πολιορκητικές μηχανές, τον κριό, τον καταπέλτη, τη βαλλίστρα, τους πύργους  και το υγρό πυρ.

Κ:  Οι Κρητικοί, όμως, δεν κάθισαν με σταυρωμένα τα χέρια! Δεν τους άρεσε, ούτε το φεουδαρχικό σύστημα, ούτε η επιμονή της Βενετίας να επιβάλει την ένωση των δύο εκκλησιών και αυτοί να αφομοιωθούν από τους καθολικούς.  Μέσα σε αυτή την κατάσταση οι γαιοκτήμονες Κρητικοί και τα μοναστήρια έχαναν τις περιουσίες τους και τα κτήματα τους, και όλοι οι Κρητικοί ζούσαν ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.

Μ: Οι επαναστάσεις ήταν συχνές, αλλά και μικρής κλίμακας.

Κ:  Και η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε για τους επόμενους δύο αιώνες! Στο μεταξύ, ο νέος κίνδυνος που ανέτειλε ήταν ο επεκτατισμός των Οθωμανών με την Κωνσταντινούπολη στα χέρια τους από το 1453.

Μ: Και ο Χάνδακας δεν ήταν πια η μικρή, μαζεμένη πόλη!

Κ: Όχι! μεγάλωνε συνεχώς και οι συνοικισμοί κτίζονταν άναρχα έξω από τα τείχη, με τον πληθυσμό εκτός τειχών να είναι 4 φορές μεγαλύτερος από αυτόν μέσα στο κάστρο. Και χρειάζονταν ένα ισχυρότερο κάστρο και για άλλον ένα λόγο: είχε ανακαλυφθεί η πυρίτιδα και τη χρησιμοποιούσαν πια σε τηλεβόλα όπλα τον 15ο αιώνα!

Μ: Καθόλου δεν θα άρεσε στους Κρητικούς όλη αυτή δουλειά που τους περίμενε, φαντάζομαι!  Όλα αυτά τα μεγαλοπρεπή τείχη που βλέπουμε και σήμερα, με τις μεγάλες  πύλες, στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα!

Κ: Καθόλου δεν τους άρεσε! Για τα επόμενα 100 χρόνια, όλοι οι Κρητικοί 14-60 χρονών, ήταν υποχρεωμένοι να κάνουν κάθε χρόνο μια αγγαρεία μιας βδομάδας, μαζί με τα ζώα τους, χωρίς αμοιβή και διατροφή.

Μ:  Με εντυπωσιάζει η ιστορία της πολιορκίας του κάστρου! Για 23 χρόνια το προσπαθούσαν οι Τούρκοι και δεν το κατάφερναν!  Είναι η μεγαλύτερη πολιορκία που έχει καταγραφεί στην παγκόσμια ιστορία!

Κ:  Και θα δυσκολευόντουσαν πολύ να το καταφέρουν αν δεν ήταν ο Ενετός συνταγματάρχης Ανδρέα Μπαρότσι! Αυτός τους πρόδωσε.  Τα τείχη άντεξαν!  Όμως, μετά την προδοσία που αποκάλυψε τα αδύναμα σημεία της οχύρωσης , οι πολιορκούμενοι χρειάστηκε να παραδοθούν. Οι Τούρκοι κατέλαβαν το Μεγάλο Κάστρο το 1669.

Μ:  Και ο Ενετός κυβερνήτης, ο Μοροζίνι, αντιλαμβανόμενος πως δεν υπήρχε πλέον καμία ελπίδα, αποφάσισε να συνθηκολογήσει, αλλά το έκανε έξυπνα: εξασφάλισε στους κατοίκους τη δυνατότητα να αποχωρήσουν με τα υπάρχοντά τους από την πόλη. Στις 16 Σεπτεμβρίου του 1669 η λάμψη της μικρής Βενετίας του Νότου έσβησε για πάντα. Όταν τα στρατεύματα του Τούρκου Πασά Κιοπρουλή, μπήκαν στην πόλη στις 4 Οκτωβρίου δεν βρήκαν παρά σωρούς ερειπίων.

Κ:  Σκέψου τώρα την εικόνα! Από την μέσα μεριά των τειχών μια απίστευτη ηρεμία. Ψυχή δεν ακουγόταν. Τίποτα δεν είχε  μείνει, μόνο ερείπια, πέτρες, σωροί από σκουπίδια και μικροαντικείμενα που ξεχάστηκαν πίσω.

Μ:  Και από την έξω πλευρά, μια εντελώς άλλη εικόνα! Μέσα σε αυτά τα 23 χρόνια τής πολιορκίας, ένας άλλος κόσμος χτιζόταν έξω από τα τείχη, η άλλη  πολιτεία, η οθωμανική…. Κάτσε να σου διαβάσω τι ωραία που το περιγράφει η Έ. Μπετεινάκη σε άρθρο της στο Creta.gr: “άστραφταν  τα χρυσομέταξα υφάσματα κι οι μιναρέδες. Υπήρχαν 160 χώροι λατρευτικοί στην πόλη και στα άλλα τρία ορμητήρια έξω από τα τείχη του δικού μας Χάνδακα. Και παραπέρα στους λόφους  κι απέξω απ τα δικά του τείχη  εφτά χιλιάδες σπίτια, πέντε σχολειά, και δυο χιλιάδες καταστήματα κι ένα σωρό καφενέδες και χάνια. Και πιο κοντά στο δικό μας το Κάστρο, ένας απέραντος στρατός με σκηνές  και σπίτια εκεί δίπλα στη θάλασσα και πιο πολύς κόσμος εδώ.  Στα. 3.000 αριθμούσαν τα μαγαζιά τους κατά μήκος δυο μεγάλων δρόμων, που χάραξαν και οδηγούσαν στο απόρθητο κάστρο του Χάνδακα, και πάλι σαράγια με χαμάμ και πόρτες από κυπαρισσόξυλα. Μποστάνια και περιβόλια καθώς και  μια τεράστια αγορά ζώων. Απίστευτη η φασαρία και το παιδομάνι. Άλλες μυρωδιές από τούτη την μεριά, άλλος κόσμος, άλλες συνήθειες και χρώματα ,άλλες φωνές, μιλήματα, έθιμα και τραγούδια. Μια ζωντανή πόλη, παράξενη κι αλλόκοτη. Και συνέχιζαν το σκάψιμο των χαρακωμάτων, των λαγουμιών μόνο που σήμερα κάτι πλανιόταν στον αέρα… Ήταν  σαν να ΄χαν γιορτή, θα κατάφερναν να μπουν στο Κάστρο. Άλλοι συνέχιζαν με μανία το σκάψιμο των λαγουμιών, από συνήθεια, δεν είχαν καταλάβει πως όλα πια είχαν τελειώσει, άλλοι έτρεχαν αλαφιασμένοι εδώ κι εκεί, μάζευαν ότι μπορούσαν, δεν ήξεραν τι θα αντίκριζαν, δεν ήξεραν…”

Κ: Επτακόσια χρόνια κτυπούσε η καρδιά της Χριστιανοσύνης στο Μεγάλο Κάστρο. Τώρα όλα άλλαξαν: οι εκκλησίες έγιναν τζαμιά και παντού κτίζονταν  μιναρέδες. Ο μουεζίνης ακουγόταν πέντε φορές την ήμερα  και στίχοι από το Κοράνι ακούγονταν πια παντού. Ο εξοθωμανισμός  συμπληρωνόταν με τα ιμαρέτια, τους μεντρεσέδες, τα μαγειρεία-πτωχοκομεία, τα χαμάμ, τα μπεζεστένια, και τις σκεπαστές αγορές.

Κ: Η εικόνα συμπληρώθηκε με το σεισμό του 1856! Ισοπεδώθηκε όλη σχεδόν η  πόλη με ελάχιστα σπίτια να παραμένουν κατοικήσιμα. Ο σεισμός εξαφάνισε πολλά από τα ενετικά κτίρια που υπήρχαν. Η ανοικοδόμηση της πόλης που ακολούθησε τον σεισμό άλλαξε την εικόνα της και το Ηράκλειο απέκτησε τη μορφή που είχαν οι πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη Βαλκανική Χερσόνησο και στα παράλια της Μ. Ασία. Έγινε μια Τουρκόπολη.

Μ: Το διοικητικό κέντρο του Χάνδακα όμως δεν άλλαξε ποτέ τοποθεσία από την αραβική περίοδο και μετά, με δεδομένο το ανάγλυφο και το λιμάνι της πόλης.  Εκεί έμενε ο Άραβας εμίρης, εκεί ο Βυζαντινός Κατεπάνω, εκεί ο Τούρκος Πασάς, εκεί τα σκλαβοπάζαρα, το εμπόριο, οι επίσημες τελετές, λιτανείες και γιορτές. Ο κεντρικός δρόμος από το λιμάνι προς το κέντρο οδός Μαρτύρων ή 25ης Αυγούστου όπως λέγεται σήμερα Ρούγα μαΐστρα,  Βεζίρ Τσαρσί, πλάνης ή απάτης.

Κ: Είπες για την οδό “25ης Αυγούστου”.  Αυτός ο δρόμος έχει μείνει στο μυαλό μου για την πρωτοφανή αγριότητα που έγινε εκεί το 1898, με τον εξαγριωμένο τουρκικό όχλο που κατέσφαξε άοπλους Χριστιανούς και 17  Άγγλους στρατιώτες στη φρουρά του Άγγλου τοποτηρητή.

Μ: Με έναν σκληρό τρόπο, όμως, ο δρόμος προς την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα είχε ανοίξει: Παράλληλα με την τιμωρία των πρωταίτιων Τουρκοκρητικών, οι Mεγάλες Δυνάμεις αποδέχτηκαν το πάγιο αίτημα των χριστιανών της Kρήτης για την απομάκρυνση του Τουρκικού στρατού.

Κ: Δυστυχώς, μετά το 1913, και την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, οι Κρητικοί δεν ήθελαν πια αναμνήσεις από το οθωμανικό παρελθόν: τα μουσουλμανικά μνημεία, κρήνες και λουτρά, κρίθηκαν μιάσματα για τους ελεύθερους πλέον κατοίκους της πόλης και ισοπεδώθηκαν για να μη θυμίζει τίποτα την τουρκική κατοχή! Δεν υπολόγισαν, όμως, έτσι ότι στη μέγιστη πλειοψηφία τους ήταν ενετικά μνημεία καταρχήν.

Μ: Αν και ακόμα και σήμερα συνοικίες αντανακλούν την βενετική και οθωμανική περίοδο με στενούς και ακανόνιστους δρόμους, πολλών μικρών και χαμηλών σπιτιών, πολλές φαινομενικά καινούργιες κατασκευές είναι ανακατασκευές παλαιών σπιτιών. Επίσης από το 1960 και μετά, με αποκορύφωμα τη δεκαετία του 1970, στην πόλη επικράτησε ένας απίστευτος οικοδομικός οργασμός που κατέστρεψε πολλά  εκκλησιαστικά και κοσμικά μνημεία.

Κ:  Όπως και να έχει, είναι γοητευτικό το Ηράκλειο!

Μ:  Τι λες, πάμε τώρα σε ένα κρητικό ταβερνάκι να δοκιμάσουμε κρητικά πιάτα;

Κ:  Δίπλα στο ιστορικό μουσείο, είναι το Αρισμαρί καί Βάρσαμο.

Μ:  Ανυπομονώ να δοκιμάσω τους χοχλιούς μπουρμπουριστούς, το απάκι, την κρεατότουρτα και τα σαρικοπιτάκια με μέλι.

Κ: Κι εγώ το σφουγγάτο, τους αμανίτες, τη σαλάτα σταμναγκάθι… Α, και να πιούμε το κρητικό κρασί μαρουβά.

Μ: Και να κλείσουμε με λίγη ρακη. Φύγαμε!

 

Σχετικά με τον δημιουργό

Ευάγγελος Ζουμπανέας / Διαιτολόγος-Διατροφ...

Ο Ευάγγελος Ζουμπανέας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Είναι Πτυχιούχος Διαιτολόγος Διατροφολόγος από το 1993 με Μεταπτυχιακές Σπουδές και Εξειδίκευση στην Διατροφική και Ψυχολογική αντιμετώπιση διαταραχών (Master Practitioner inEatingDisorders & Obesity) όπως η Νευρική Ανορεξία, η Νευρική Βουλιμία και η Ψυχογενής Παχυσαρκία από τον Εθνικό Οργανισμό για τις Διατροφικές Διαταραχές της Μεγάλης Βρετανίας - NCFED.

Την περίοδο 2006-2007 διετέλεσε υπεύθυνος του Διαιτολογικού Τμήματος της Μονάδας Εφηβικής Υγείας του νοσοκομείου Παίδων Αγλαΐα Κυριακού και από το 2007 παραμένει τακτικός εξωτερικός συνεργάτης και σύμβουλος της μονάδος.

Είναι πρόεδρος στο Ινστιτούτο Διατροφικών Μελετών & Ερευνών www.insr.gr, Αντιπρόεδρος του Επιστημονικού Κέντρου Μελισσοθεραπείας. και μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Παχυσαρκίας.

Είναι τακτικός συνεργάτης ενημερωτικών εκπομπών τόσο της κρατικής αλλά και ιδιωτικής τηλεόρασης. Μέχρι και τον Οκτώβριο του 2002 ήταν πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων - Τεχνολόγων Διατροφής και από τον Ιανουάριο του 2010 είναι πρόεδρος στο Ελληνικό Ινστιτούτο Διατροφικών Μελετών και Ερευνών.

Από το Δεκέμβριο του 2010 είναι διευθύνων σύμβουλος του Κέντρου Εκπαίδευσης και Αντιμετώπισης Διατροφικών Διαταραχών - ΚΕΑΔΔ www.keadd.gr το οποίο είναι ο αποκλειστικός συνεργάτης με τον Εθνικό Οργανισμό για τις Διατροφικές Διαταραχές της Μεγάλης Βρετανίας NCFED www.eating-disorders.org.uk για τις πιστοποιημένες εκπαιδεύσεις MasterPractitionerστην αντιμετώπιση των διατροφικών διαταραχών.

Πέρα από τις ακαδημαϊκές του γνώσεις στην επιστήμη της Διατροφής, έκανε σπουδές και σε άλλους τομείς όπως Επιχειρησιακό Management, Δημόσιες σχέσεις, Διαφήμιση και Ψυχολογία.

Έρευνες και μελέτες του με θέμα τη Παχυσαρκία και τη Διατροφή, έχουν παρουσιασθεί σε Ελληνικά και Παγκόσμια συνέδρια Διατροφής.

Άρθρα του έχουν δημοσιευθεί στα περιοδικά «Διατροφή και Υγεία», «Vita», «Δίαιτα και Διατροφή» «Αρμονία» «FAQ», «AthensVoice» καθώς και σε άλλα περιοδικά και εφημερίδες πανελλήνιας κυκλοφορίας.

Με το συνάδελφό του Μανώλη Μανωλαράκη ιδρύσαν το 1997 την επιστημονική ομάδα Διατροφή - Εφαρμοσμένα Προγράμματα Διατροφικής Αγωγής και Υποστήριξης με αξιόλογους συνεργάτες σε όλη την Ελλάδα. Από τον Οκτώβριο του 1999 είναι εκδότες του επιστημονικού περιοδικού Διατροφή Health & Welnessκαι υπεύθυνοι ύλης του επιστημονικού site www.diatrofi.gr και του ηλεκτρονικού περιοδικού e-foodforthought.

Με το συνάδελφό του Μανώλη Μανωλαράκη είναι συγγραφείς του Οδηγού Καθημερινής Διατροφής υπό τον γενικό τίτλο «Τι καλό θα μαγειρέψεις …σήμερα μαμά;» από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα με θέμα την οργάνωση της διατροφής της Ελληνικής οικογένειας συνοδευόμενο με όλες τις παραδοσιακές συνταγές μαγειρεμένες με ελαφρύ τρόπο που έγινε το απαραίτητο βιβλίο για κάθε οικογένεια ξεπερνώντας τα 20.000 αντίτυπα μέχρι σήμερα..

Τον Απρίλιο του 2009 εκδόθηκε το 2ο προσωπικό του βιβλίο «Διατροφική Νοημοσύνη – η απάντηση στη βουλιμία, την πολυφαγία και την παχυσαρκία» που πολύ γρήγορα αγαπήθηκε από χιλιάδες αναγνώστες που βρήκαν μια ανακουφιστική μέθοδο για να καταπολεμήσουν τη διαταραγμένη σχέση με το φαγητό. Το βιβλίο εκδόθηκε αρχικά από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα και μετέπειτα σε 3η έκδοση από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Τον Μάιο του 2010 εκδόθηκε το 3ο προσωπικό του βιβλίο «Σεφ… στο παρά πέντε- διατροφή, ιδέες & συνταγές για πολυάσχολους» αρχικά από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα και μετέπειτα η 2η έκδοση από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Από νεαρή ηλικία έχει διατελέσει αθλητής της ομάδας μπάσκετ εφήβων του Sporting και έχει επίσης ενασχοληθεί με τις πολεμικές τέχνες και την κολύμβηση Από τον Μάιο του 2004 είναι μέλος του κολυμβητικού αθλητικού συλλόγου Μεταμορφώσεως όπου τον Ιούνιο του 2005 κατέκτησε αργυρό μετάλλιο στα 400mελεύθερο σε αγώνες παλαιμάχων του κολυμβητικού Ομίλου Παλαιού Φαλήρου.

Από το 1995 εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας στο προσωπικό του γραφείο στην Νέα Ιωνία.

Μπορείτε να κλείσετε ραντεβού με τον κύριο Ζουμπανέα είτε τηλεφωνικά στο 2102718360 είτε μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας κράτησης ραντεβού από την ιστοσελίδα: NowDoctor στο link http://www.nowdoctor.gr/ezoumpaneas