Dr Plus - Diatrofi

Ψυχολογία

Αντιμετωπίζοντας τις φοβίες

antimetopizontas-tis-fovies

Φόβος ή φοβία; Καταρχήν, είναι σημαντικός ο διαχωρισμός ανάμεσα στο φόβο και τη φοβία.

Ο φόβος εκδηλώνεται ως μια αρνητική συναισθηματική αντίδραση του ατόμου ως απάντηση σε ένα εξωτερικό πραγματικό κίνδυνο, τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται συνειδητά.

Το άγχος που προκύπτει από το φόβο λειτουργεί σαν σήμα εγρήγορσης και προειδοποιεί για επικείμενο κίνδυνο, εξασφαλίζοντας την εγρήγορση του ατόμου απέναντι στο φοβικό ερέθισμα. Η ένταση και η διάρκεια του φόβου είναι ανάλογη προς τον κίνδυνο.

Ο φόβος δεν πρέπει να συγχέεται με τη φοβία, η οποία είναι η διαταραχή κατά την οποία το άτομο διακατέχεται επαναλαμβανόμενα από έναν παράλογο και επίμονο φόβο για ένα συγκεκριμένο ερέθισμα, κατάσταση, αντικείμενο ή ζώο π.χ. κλειστοφοβία, αγοραφοβία, αραχνοφοβία κ.α.

Η παθολογική εικόνα του άγχους που προέρχεται από τη φοβία σχετίζεται με τη συνεχιζόμενη εμφάνιση αυτού του αρνητικού συναισθήματος. Έχει ως αποτέλεσμα να μειώνει τη λειτουργικότητα το ατόμου, να το παρεμποδίζει από την ολοκλήρωση δραστηριοτήτων και να δυσχεραίνει σε σημαντικό βαθμό την καθημερινότητά του.

Ταξινόμηση Αγχωδών Διαταραχών

Στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών, DSM-5, βρίσκουμε την κατηγοριοποίηση των αγχωδών διαταραχών.

Στις αγχώδεις διαταραχές ανήκουν:

  1. Διαταραχή Πανικού
  2. Αγοραφοβία
  3. Ειδική Φοβία
  4. Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή
  5. Κοινωνική Φοβία
  6. Αγχώδης Διαταραχή προκαλούμενη από ουσίες
  7. Αγχώδης Διαταραχή οφειλούμενη σε ιατρική κατάσταση
  8. Αγχώδης Διαταραχή μη- προσδιοριζόμενη αλλιώς
  9. Διαταραχή Άγχους Αποχωρισμού
  10. Επιλεκτική Βωβότητα
  11. Άλλες Αγχώδεις Διαταραχές

Θεραπευτική Προσέγγιση

Η Γνωσιακή-Συμπεριφοριστική Θεραπεία (ΓΣΘ) αναφέρει ότι τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές των ατόμων επηρεάζονται από τον τρόπο που το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τα γεγονότα γύρω του.

Τα ίδια τα γεγοτότα δεν μπορούν να καθορίσουν τα συναισθήματα του ατόμου. Η ερμηνεία που το άτομο δίνει στα γεγονότα, καθορίζουν το πως αισθάνεται.

«Οι άνθρωποι ταράζονται όχι από αυτά που συμβαίνουν, αλλά από την άποψή τους για αυτά που συμβαίνουν»

Επίκτητος, 50 μ.Χ.- 120 μ.Χ, Στωικός φιλόσοφος

Μεταξύ ενός ερεθίσματος και μιας αντίδρασης παρεμβάλλονται γρήγορες και αυτόματες σκέψεις. Αυτές οι σκέψεις δεν είναι αποτέλεσμα σκόπιμης προσπάθειας ή επαγωγικού συλλογισμού. Είναι τόσο γρήγορες και σύντομες, που συχνά το άτομο δεν έχει επίγνωση της ύπαρξής τους. Το μόνο που αντιλαμβάνεται είναι η μεταβολή στο συναίσθημά του.

Οι αρνητικές αυτόματες σκέψεις οδηγούν σε αρνητικά συναισθήματα και δυσλειτουργικές συμπεριφορές. Το άτομο αποδέχεται αυτές τις σκέψεις ως αληθινές και δεν προβαίνει σε κάποιο βαθμό αξιολόγησης της εγκυρότητάς τους.

Σκοπός της θεραπείας

Ο σκοπός της Γνωσιακής-Συμπεριφοριστικής Θεραπείας είναι η αναζήτηση των αυτόματων αρνητικών σκέψεων, η σύνδεσή τους με το προερχόμενο ερέθισμα και η μετέπειτα συναισθηματική και συμπεριφοριστική αλλαγή.

Ο σκοπός του θεραπευτή είναι να εκπαιδεύσει το άτομο να αξιολογεί τις αυτόματες σκέψεις του και, εφόσον αυτές είναι διαστρεβλωμένες, να τις τροποποιεί, ώστε να βελτιώνει το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του θεραπευόμενου.

Ενδιάμεσες & πυρηνικές πεποιθήσεις

Εκτός από τις αυτόματες σκέψεις, η Γνωσιακή-Συμπεριφοριστική Θεραπεία εστιάζει και σε άλλες πεποιθήσεις: τις ενδιάμεσες και τις πυρηνικές, που επηρεάζουν την έκφραση των αυτόματων σκέψεων.

Οι ενδιάμεσες πεποιθήσεις βρίσκονται μεταξύ των αυτόματων σκέψεων και των πυρηνικών πεποιθήσεων και αποτελούνται από «στάσεις», «κανόνες- προσδοκίες» και «παραδοχές».

Ένα παράδειγμα στάσης είναι: «Είναι τρομερό να γίνεται κανείς ρεζίλι μπροστά στους άλλους».

Ένα παράδειγμα κανόνα είναι: «Πρέπει να προσέχω πολύ τον τρόπο που συμπεριφέρομαι μπροστά στους άλλους για να μη γίνω ρεζίλι»

Ένα παράδειγμα παραδοχής είναι: «Αν αποφύγω να πω πολλά μπροστά στους άλλους, ίσως καταφέρω να μη γίνω ρεζίλι»

Οι ενδιάμεσες πεποιθήσεις μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται μια κατάσταση, καθώς και τον τρόπο που σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται υπό την επήρεια αυτής της σκέψης.

Σε αντίθεση με τις αυτόματες σκέψεις, οι ενδιάμεσες πεποιθήσεις είναι βαθύτερα ριζωμένες στον τρόπο σκέψης του ατόμου.

Οι πυρηνικές πεποιθήσεις αφορούν τις πλέον βαθιές και θεμελιώδεις αντιλήψεις του ατόμου για τον εαυτό του, τους άλλους και τον κόσμο γύρω του που αναπτύσσονται από την παιδική ηλικία. Το άτομο δύσκολα φτάνει να τις εκφράσει ανοιχτά, αλλά τις αντιμετωπίζει ως την ”απόλυτη αλήθεια”.

Οι πυρηνικές πεποιθήσεις βρίσκονται ριζωμένες στην προσωπικότητα του ατόμου και ενεργοποιούνται όταν αυτό βρεθεί αντιμέτωπο με ένα αντίστοιχο ερέθισμα.

Όπως και οι αυτόματες σκέψεις, έτσι και οι ενδιάμεσες και οι πυρηνικές πεποιθήσεις μπορεί να είναι διαστρεβλωμένες και δυσλειτουργικές.

Οι πυρηνικές πεποιθήσεις είναι απόλυτες, άκαμπτες και υπεργενικευμένες.

Ένα παράδειγμα πυρηνικής πεποίθησης ατόμων με Κοινωνική Φοβία θα μπορούσε να είναι: «Δεν αξίζω την αποδοχή των άλλων».

Αντιμετώπιση μέσω Γνωσιακών και Συμπεριφοριστικών Τεχνικών

Η Γνωσιακή- Συμπεριφοριστική Θεραπεία εστιάζει στην πλειοψηφία σε συμπεριφοριστικές τεχνικές, ειδικά για την αντιμετώπιση του άγχους.

Οι τεχνικές αυτές είναι:

  • Έκθεση (συστηματική ή κατακλεισμική αποευαισθητοποίηση)
  • Απόσπαση Προσοχής
  • Νευρομυική Χαλάρωση και Ασκήσεις Διαφραγματικής Αναπνοής κ.α.

Στόχος των συμπεριφοριστικών τεχνικών είναι κυρίως η αλλαγή της δυσλειτουργικής συμπεριφοράς του θεραπευόμενου και η αντικατάστασή της με μια πιο λειτουργική.

Παράδειγμα, μέσω της Έκθεσης το άτομο που αποφεύγει να έρθει σε επαφή με το φοβογόνο ερέθισμα, μαθαίνει να το αντιμετωπίζει.

Τέλος, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η γνώση και η εκπαίδευση γύρω από την αντιμετώπιση του φόβου και του άγχους αυτόματα τοποθετεί το άτομο σε μια θέση όπου εκείνο ελέγχει το πρόβλημα χωρίς να αισθάνεται έρμαιο των δυσκολιών του.

Σχετικά με τον δημιουργό

Δήμητρα Βακρατσά / Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας