Dr Plus - Diatrofi

Lifestyle Ψυχολογία

Εμμηνόπαυση: Ένα τέλος ή μια αρχή;

emminopausi

Κοντά στα σαράντα η γυναίκα αρχίζει να έχει κάποιους κύκλους, στους οποίους δεν παράγονται ωάρια. Όσο πλησιάζει την ηλικία των πενήντα, τα ωοθυλάκια εξαντλούνται. Οι κύκλοι χωρίς παραγωγή ωαρίων αυξάνουν και η παραγωγή οιστρογόνων μειώνεται.

Μία γυναίκα θεωρείται ότι μπαίνει στην εμμηνόπαυση με την ύπαρξη δώδεκα συνεχόμενων μηνών χωρίς έμμηνη ρύση.

Ηλικία εμμηνόπαυσης

Δεν είναι καθαρό αν η ηλικία της εμμηνόπαυσης έχει αλλάξει ιστορικά, όπως η έναρξη της περιόδου που αφορά ολοένα και νεότερα κορίτσια.

Καθοριστικοί παράγοντες πρόωρης εμμηνόπαυσης φαίνεται να είναι:

  • το κάπνισμα
  • οι μικρής διάρκειας εμμηνορυσιακοί κύκλοι
  • η απουσία τεκνοποίησης
  • ο αριθμός εγκυμοσύνων (όσο περισσότερες, τόσο αργότερα)
  • η αριστεροχειρία (ένα χρόνο νωρίτερα)
  • η κληρονομικότητα

Η ηλικία εισαγωγής στην εμμηνόπαυση της μητέρας κάθε γυναίκας, είναι ένας καλός οδηγός για το πότε η ίδια θα μπει σε εμμηνόπαυση.

Αντιμετώπιση της εμμηνόπαυσης στο πέρασμα των χρόνων

Στην Βικτωριανή εποχή, θεωρούσαν την εμμηνόπαυση δείγμα απερισκεψιών της νεανικής ζωής. Στην δεκαετία του 40, η εμμηνόπαυση περιγραφόταν σαν μερικός θάνατος. Στην δεκαετία του 60, η γυναίκα στην εμμηνόπαυση χαρακτηρίζεται ως ασταθής και υπεύθυνη για τα διαλυμένα σπίτια. Στην δεκαετία του 80, η εμμηνόπαυση θεωρήθηκε προδιαθεσικός παράγοντας για οστεοπόρωση και καρδιαγγειακά νοσήματα εξαιτίας της μείωσης των οιστρογόνων.

Στο τέλος του εικοστού αιώνα, η ιατρική κοινότητα χαρακτήρισε την εμμηνόπαυση σαν  ελλειμματική ασθένεια, κατά την οποία οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες βρίσκονται σε μια κατάσταση έλλειψης οιστρογόνων, εξαιτίας της εξάντλησης των ωοθυλακίων. Με την ανάπτυξη της θεραπείας, μέσω της ορμονικής υποκατάστασης και την παραίνεση για ευρεία εφαρμογή αυτής για το υπόλοιπο της ζωής, η εμμηνόπαυση άρχισε να αντιμετωπίζεται από την ιατρική κοινότητα σαν κάτι που χρειάζεται θεραπεία, με αποτέλεσμα ένα φυσιολογικό βιολογικό γεγονός να μετατραπεί σε ασθένεια.

Η εμμηνόπαυση πλέον αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών χώρων. Στην εποχή μας, η ορμονική υποκατάσταση αφορά πλέον το 10% των γυναικών, που πραγματικά την χρειάζονται για την εξάλειψη των συμπτωμάτων που τις ταλαιπωρούν, με τη μικρότερη πλήρως εξατομικευμένη δοσολογία και για το μικρότερο δυνατό χρονικό διάστημα.

Συμπτώματα

Σταδιακά  η μήτρα και το στήθος μικραίνουν σε μέγεθος. Καθώς τα τοιχώματα της μήτρας λεπταίνουν, η ουροδόχος κύστη χάνει την υποστήριξη της και μειώνεται ο έλεγχος στην ούρηση.

Το προεμμηνορυσιακό σύνδρομο μπορεί να αυξηθεί σε ένταση ή να εμφανιστεί για πρώτη φορά. Η κλιμακτήριος, θεωρείται στερεοτυπικά ότι συνοδεύεται από:

  • εξάψεις
  • νυχτερινή εφίδρωση
  • παρατεταμένες ανωμαλίες στην έμμηνη ρύση
  • ξηρότητα κόλπου
  • κατάθλιψη
  • ευερεθιστότητα
  • αύξηση βάρους
  • έλλειψη συγκέντρωσης
  • ξηρότητα δέρματος
  • πονοκεφάλους
  • αϋπνία και ζαλάδα

Οι ορμονικές διαταραχές που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση, πιστεύεται ότι έχουν αντίκτυπο σε πολλά σωματικά συστήματα όπως το μυοσκελετικό, το καρδιαγγειακό και το ουροποιητικό.

Είναι ωστόσο άγνωστο, σε ποιο βαθμό αυτές οι αλλαγές σχετίζονται με την μείωση των οιστρογόνων. Επίσης είναι άγνωστο αν σχετίζονται με το γήρας αυτό καθαυτό και με συμπεριφορικές αλλαγές που συμβαίνουν αυτή την περίοδο.

Κατάθλιψη και εμμηνόπαυση

Μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση τόσο ανάμεσα στις γυναίκες, όσο και ανάμεσα στην ιατρική κοινότητα, ήταν ότι οι γυναίκες στην κλιμακτήριο έχουν πολλές πιθανότητες να υποφέρουν από κατάθλιψη. Νεότερες ωστόσο έρευνες, δείχνουν πως οι γυναίκες που υποφέρουν από κατάθλιψη στην κλιμακτήριο, είχαν ξανά υποφέρει από αυτή πριν τη μέση ηλικία.

Παρατηρείται μια αύξηση  της κατάθλιψης στις γυναίκες που περνούν μια μακρά προεμμηνοπαυσιακή περίοδο. Η κατάθλιψη μπορεί να συσχετιστεί περισσότερο με μια ευρύτερη γκάμα συμπτωμάτων που βιώνουν αυτές οι γυναίκες, παρά με την εμμηνόπαυση αυτή καθεαυτή.

Σε κάθε περίπτωση, τα καταθλιπτικά συμπτώματα είναι μεταβατικά και φθίνουν μετά την εμμηνόπαυση.

Εμμηνόπαυση και γυναικεία σεξουαλικότητα

Μακροχρόνιες έρευνες αποδεικνύουν ότι όταν μια γυναίκα αντιμετωπίζει την εμμηνόπαυση, μπορεί να βιώσει μια μείωση της σεξουαλικής της επιθυμίας. Όμως είναι προσωρινή και συνήθως δεν υπάρχουν σημαντικές και μεγάλης διάρκειας αλλαγές.

Πολλές γυναίκες νιώθουν απελευθερωμένες από την πιθανότητα μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Έτσι παρουσιάζονται περισσότερο χαλαρές στην σεξουαλική επαφή και δεν φαίνεται να επηρεάζονται από την απώλεια της αναπαραγωγικής ικανότητας. ‘Αλλωστε, με αυτό ήρθαν αντιμέτωπες περίπου μια δεκαετία νωρίτερα.

Γενικά, η σεξουαλική ζωή της γυναίκας μετά την εμμηνόπαυση έχει να κάνει με:

  • το πώς αυτή  βλέπει τον εαυτό της σε αυτό το στάδιο
  • από την κουλτούρα της
  • τις πεποιθήσεις της γύρω από το σεξ
  • τον κοινωνικό περίγυρο
  • την γενική της υγεία
  • τις φαντασιώσεις της
  • τις προσδοκίες της σχετικά με την εμμηνόπαυση

Ατομικές Διαφορές

Παρόλο που οι εξάψεις και η  νυχτερινή εφίδρωση θεωρούνται τα αρχικά συμπτώματα της κλιμακτηρίου, υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση στην παρουσία αυτών των συμπτωμάτων διεθνώς (24% με 93%).

Σε μια ευρεία έρευνα που ακολούθησε τις γυναίκες που συμμετείχαν σε αυτήν, τόσο πριν την εμμηνόπαυση όσο και κατά τη διάρκεια όλων των φάσεων αυτής, μόνο το ένα τέταρτο ανέφερε εξάψεις και νυχτερινή εφίδρωση και από αυτές μόνο το ένα τρίτο βρήκε αυτά τα συμπτώματα ιδιαίτερα ενοχλητικά.

Οι γυναίκες που ανέφεραν ότι είχαν σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα πριν την εμμηνόπαυση και οι γυναίκες που είχαν αρνητική στάση απέναντι στην εμμηνόπαυση ανέφεραν περισσότερα περιστατικά εξάψεων και νυχτερινής εφίδρωσης.

Επίσης, η χαμηλή εκπαίδευση, το κάπνισμα, ένα διαζύγιο καθώς και η αφαίρεση καλοηθών κύστεων από το στήθος φαίνεται να συνδέονται θετικά με την αναφορά εξάψεων.

Πολιτισμικές διαφορές

Σε έρευνα που έγινε σε γυναίκες ηλικίας 45 έως 55 χρονών στις ΗΠΑ, Καναδά, Ευρώπη, Ιαπωνία και Κίνα, παρατηρήθηκε χαμηλότερη αλλά και διαφορετική  αναφορά συμπτωμάτων στις γυναίκες Ασιατικής καταγωγής.

Φαίνεται λοιπόν, πως κοινωνικοί, κλιματολογικοί, γενετικοί, διατροφικοί και πολιτισμικοί παράγοντες γύρω από την εμμηνόπαυση καθορίζουν την στάση των γυναικών απέναντι σε αυτή.

Σε κοινωνίες που οι γυναίκες αποκτούν κοινωνική, πολιτική ή θρησκευτική δύναμη και ελευθερία μετά την εμμηνόπαυση, βιώνουν ελάχιστα συμπτώματα.

Στην Ινδία και συγκεκριμένα στο Rajput, όπου οι γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση απαγορεύεται να έρχονται σε επαφή με άλλους άντρες εκτός του συζύγου τους, την καλωσορίζουν μια και σηματοδοτεί την ελευθερία τους και την αλλαγή στη κοινωνική τους θέση.

Στις αγροτικές περιοχές της Ελλάδος, οι γυναίκες αναφέρουν λιγότερα και πιο ανώδυνα συμπτώματα εμμηνόπαυσης και δεν αναζητούν ιατρική βοήθεια.

Στις αναπτυσσόμενες χώρες η εμμηνόπαυση δεν θεωρείται ιατρικό πρόβλημα. Για το λόγο αυτό γίνεται αποδεκτή πιο εύκολα, σαν ένα φυσιολογικό κομμάτι της ζωής  ή ακόμα και σαν θέλημα Θεού.

Αντίθετα, στις δυτικές κοινωνίες, που θεοποιούν την νεότητα και την σεξουαλικότητα, η εμμηνόπαυση είναι ένα φαινόμενο που προκαλεί φόβο. Σηματοδοτεί την γήρανση και την μείωση της σεξουαλικότητας.

Μια πολυδιάστατη εμπειρία

Γίνεται φανερό πως βρισκόμαστε μπροστά σε μια πολυδιάστατη εμπειρία. Η εμπειρία της εμμηνόπαυσης μπορεί να είναι λιγότερο τραυματική από τους φόβους που συνδέονται με αυτή. Μπορεί επίσης να αποτελεί μια περίοδο ανασκόπησης, μια φυσιολογική διαδικασία, μια μετάβαση.

Το πώς βλέπει μια γυναίκα την εμμηνόπαυση, συνδέεται με τις αντιλήψεις που είχε για αυτήν από πριν και με το πώς βιώνει τον εαυτό της στους άλλους ψυχοκοινωνικούς της ρόλους όπως στην οικογένεια και στην εργασία.

Η εμμηνόπαυση συμβαίνει σε μια περίοδο γενικότερων αλλαγών στη ζωή μιας γυναίκας τόσο στον γονικό ρόλο όσο και στον εργασιακό τομέα. Τα παιδιά φεύγουν (σύνδρομο άδειας φωλιάς), οι γονείς μεγαλώνουν και χρειάζονται βοήθεια. Η ίδια σχετίζεται πιθανώς με το νέο ρόλο της γιαγιάς.

Οι γυναίκες που έχουν καλά υποστηρικτικά δίκτυα, αναφέρουν λιγότερα συμπτώματα. Έχουν πια την ελευθερία να αφιερώσουν χρόνο στον σύντροφο και στον εαυτό τους. Εργασιακά βρίσκονται στην κορυφή της καριέρας τους, έχουν περισσότερες ευθύνες, κερδίζουν περισσότερα χρήματα και επηρεάζουν νέους συναδέλφους.

Αντίθετα, στρεσογόνα γεγονότα όπως μια απώλεια (π.χ., θάνατος γονέα, χηρεία, διαζύγιο) συνδέονται με αυξημένα σωματικά συμπτώματα.

Στήριξη της γυναίκας στην εμμηνόπαυση

Οι απαντήσεις  που αναζητούμε σε σχέση με την εμμηνόπαυση, βρίσκονται στον χώρο αλληλεπίδρασης της βιολογίας με την ψυχολογία, το κοινωνικό πλαίσιο και την κουλτούρα.

Βασισμένη σε ένα ολιστικό μοντέλο προσέγγισης, σήμερα υπάρχει η δυνατότητα παροχής πληροφόρησης και ψυχολογικής στήριξης στις γυναίκες, κατά τη διάρκεια της εμμηνοπαυσιακής τους εμπειρίας.

Ψυχολόγοι και αρμόδια Κέντρα Γυναίκας μπορούν να παρέχουν την ανάλογη στήριξη και ψυχοεκπαίδευση, ώστε η εμμηνόπαυση να αντιμετωπίζεται σαν ένα φυσιολογικό στάδιο της ανθρώπινης ανάπτυξης και ζωής.

Μέσα από την ψυχοεκπαίδευση, διαμορφώνονται ατομικοί θεραπευτικοί στόχοι που σχετίζονται με συμπεριφορικές αλλαγές, την αποδοχή  της νέας κατάστασης,  την διδασκαλία μεθόδων χαλάρωσης. Όλα αυτά με απώτερο στόχο την κατανόηση των συμπτωμάτων και τη λειτουργική νοηματοδότησή τους.

Η μεγάλη  πρόκληση, είναι η απόκτηση γενναιοδωρίας προς τις μελλοντικές γενιές, η οποία συνδέεται με μεγαλύτερα επίπεδα ευχαρίστησης στη ζωή γενικότερα.

Αντίθετα, η στασιμότητα, που ορίζεται ως η απορρόφηση στον εαυτό και η εμμονική ενασχόληση με τις προσωπικές ανάγκες, μετατρέπει οποιαδήποτε αλλαγή σε ένα διαχειριστικό Γολγοθά.

Σχετικά με τον δημιουργό

Αικατερίνη Μ. Παπαθανασίου- Πεχλιβανίδου Ψυχολόγος

Διεύθυνση: Μητροπόλεως 105, 54622 Θεσσαλονίκη, Ελλάδα
Τηλέφωνο: 6976-242090/ 2310-438690
e-mail: katerina.papathanasiou@yahoo.com
Εκπαίδευση:
Bachelor of Science in Psychology, University of Sheffield, UK
Master in Psychology and Counseling, University of Sheffield, UK
Gestalt Therapist, Gestalt Foundation Psychotherapy & Training center of Thessaloniki
Τα τελευταία χρόνια εργάζομαι στο ιδιωτικό μου γραφείο στη Θεσσαλονίκη με ενήλικες, παιδιά, ζευγάρια και ομάδες. Επιπλέον, εργάζομαι στον Συμβουλευτικό Σταθμό του City College, International Faculty of the University of Sheffield, προσφέροντας τις υπηρεσίες μου στους φοιτητές και το προσωπικό του κολεγίου και είμαι εξωτερική συνεργάτης του Gestalt Foundation, στη Θεσσαλονίκη. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η έννοια της ποιότητας της ζωής σε σχέση με την χρόνια παιδική ασθένεια και έχω μελετήσει τις επιπτώσεις του παιδικού καρκίνου και του παιδικού άσθματος στην ποιότητα ζωής όχι μόνο των παιδιών που νοσούν, αλλά και των οικογενειών τους. Επίσης, έχω ασχοληθεί με τη Θετική Ψυχολογία, όπου διερεύνησα σε βάθος το πως μπορούμε να αλλάξουμε τον προσανατολισμό μας στη ψυχολογία από θεραπευτικό σε προληπτικό και να επικεντρωθούμε πάνω στις δυνάμεις που κάθε άτομο διαθέτει. Με την επικέντρωσή μας πάνω σε αυτές τις δυνάμεις, βοηθούμε τους ανθρώπους να ανταπεξέλθουν περισσότερο αποτελεσματικά στις απαιτήσεις της ζωής και να αποκτήσουν μια αισιόδοξη αντίληψη για αυτήν, κάτι το οποίο συμβάλλει σημαντικά στην σωματική και ψυχική υγεία. Έχω συμμετάσχει σε συνέδρια και ημερίδες, με εργασίες και επιστημονικά άρθρα και είμαι μέλος των παρακάτω Οργανισμών:
Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ)
Βρετανική Ψυχολογική Εταιρεία (B.P.S.)
Συμβούλιο Επαγγελμάτων Υγείας Ηνωμένου Βασιλείου (HCPC)
Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (A.P.A.)
Ελληνική Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Γκεστάλτ (H.A.G.T )
Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ψυχοθεραπείας Γκεστάλτ (EAGT)
Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ψυχοθεραπείας (EAP)