Dr Plus - Diatrofi

Lifestyle Ψυχολογία

Τροφικός και συμπεριφορικός διατροφικός εθισμός

trofikos-ethismos

Για πολλούς είναι ακατανόητο πώς κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται να ελέγξουν την ποσότητα του φαγητού τους.

Γιατί σε κάποιους ανθρώπους η κατανάλωση φαγητού έχει ένα καταναγκαστικό, εθιστικό χαρακτήρα, ενώ σε άλλους η συμπεριφορά κατανάλωσης διακατέχεται από σύνεση;

Πάρα πολλές έρευνες έχουν εκπονηθεί σχετικά με τους τροφικούς εθισμούς, ώστε να μελετηθούν ζητήματα που μπορεί να σχετίζονται με παχυσαρκία και βουλιμία. Στις έρευνες όμως, που αφορούν τον τροφικό εθισμό, πολλοί ερευνητές όπως οι Daniel Blumenthal και Mark Gold (2010) θεωρούν ότι ο εθισμός είναι καθαρά βιοχημικός. Είναι όντως, αποδεδειγμένο ότι τα ίδια νευρολογικά μονοπάτια που ισχύουν στον τροφικό εθισμό, ισχύουν και στη χρήση ουσιών.

Σύμφωνα με τους παραπάνω ερευνητές, η μεγάλη κατανάλωση τροφών που περιέχουν ζάχαρη και υδατάνθρακα διαταράσσει τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, οδηγεί σε υπογλυκαιμία, και απευαισθητόποιηση των υποδοχέων ινσουλίνης στα κύτταρα. Η αύξηση του νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνης στον εγκέφαλο μετά την κατανάλωση αυτών των τροφών μεταφράζεται ως ηδονή από τον εγκέφαλο και ενισχύει την αναζήτηση τους. Ταυτόχρονα, ενοχοποιείται το λίπος και το αλάτι ως υψηλά εθιστικές τροφές.

Ο ρόλος της ντοπαμίνης και της σεροτονίνης στον εθισμό

Ας κατανοήσουμε όμως, καλύτερα την συμμετοχή της ντοπαμίνης στον εθισμό.

Η κατανάλωση φαγητού εκκρίνει το νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνης που με τη σειρά της επηρεάζει το σύστημα επιβράβευσης του μυαλού μας. Στον εγκέφαλό μας, η ντοπαμίνη η οποία εκκρίνεται συμμετέχει στην εγκεφαλική διαδικασία που ελέγχει την ορμή (παρόρμηση), τις επιθυμίες και την κινητοποίηση.

Παράλληλα, ο νευροδιαβιβαστής σεροτονίνης, ο οποίος εντοπίζεται κυρίως στα κύτταρα του εντέρου, εμπλέκεται στη ρύθμιση της διάθεσης, στην αναβαλλόμενη ικανοποίηση της επιθυμίας και του κορεσμού της πείνας. Η αλληλεπίδραση μεταξύ σεροτονίνης και ντοπαμίνης είναι συνεχής και αλληλοεξαρτώμενη. Συνεπώς, τα χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης οδηγούν σε υπερπαραγωγή ντοπαμίνης.

Η υπερπαραγωγή ντοπαμίνης σημαίνει μεγαλύτερη αναζήτηση ηδονιστικών συμπεριφορών (συμπεριφορών που αυξάνουν την ευχαρίστηση) με δυσκολία στον έλεγχο της συμπεριφοράς. Πιο αναλυτικά, αυτό σημαίνει ότι όταν η διάθεσή μας δεν είναι καλή (χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης), οδηγούμαστε σε παρορμητική κατανάλωση φαγητού (ώστε να αυξηθεί η ντοπαμίνη).

Αναφέραμε όμως, ότι η σεροτονίνη παράγεται κυρίως στα τοιχώματα του εντέρου. Είναι αυτονόητο λοιπόν, πως η διατροφή με τη σειρά της επηρεάζει την παραγωγή σεροτονίνης, που σημαίνει ότι ένα σωστά διαμορφωμένο διαιτολόγιο θα την ενισχύσει. Δεν είναι εφικτό, λοιπόν, να διαχειριστούμε ένα τροφικό εθισμό, χωρίς ένα φροντιστικό, θρεπτικό διαιτολόγιο.

Ο ρόλος του συμπεριφορικού εθισμού στην κατανάλωση:

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν πολύ συγκεκριμένο τροφικό εθισμό, όπως είναι λόγου χάριν τα πατατάκια ή κάτι ανάλογο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις παρατηρούμε κάποιες φορές, ότι υπάρχει επιθυμία για συγκεκριμένη επωνυμία φίρμας. Όταν η εταιρία δεν είναι η ίδια, τότε δεν είναι ίδια και η ηδονή. Πιθανώς, λοιπόν, η υφή της τροφής και όχι μόνο η ουσία ή η γεύση, να συμμετέχει στην απόλαυση.

Κάποιες φορές, βέβαια, η ανάγκη συγκεκριμένων αισθητηριακών προτιμήσεων να είναι έλλειψη αισθητηριακής απευαισθητοποίησης και όχι εθισμού. Το παιδί που μπορεί επίμονα να αναζητάει μια συγκεκριμένη τροφή όπως τα κουλουράκια που λιώνουν στο στόμα, μπορεί να έχει εξοικειωθεί με αυτήν την υφή, και όχι με την υφή που απαιτεί περισσότερο μυϊκό τόνο.

Ωστόσο, πολλοί εθισμοί στη ζωή μας δεν περιλαμβάνουν μόνο τη χρήση ή την κατανάλωση ουσιών. Πολλές συμπεριφορές μπορούν να καταστούν εθιστικές, όπως για παράδειγμα η χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή. Είναι κατανοητό, λοιπόν, ότι συνυπάρχει και συμπεριφορικός εθισμός.

Δεν είναι λίγες οι φορές, λόγου χάρη, που πάσχοντες από Ψυχογενή Βουλιμία εξηγούν πως ο εμετός δεν είναι μόνο ανακουφιστικός. Κάποιοι αναφέρουν ότι είναι περισσότερο εθιστικός από τη διαδικασία κατανάλωσης τροφής. Πολλές φορές αναφέρεται ότι «μετά από ένα σημείο τρώω επειδή θέλω να κάνω εμετό, και όχι επειδή θέλω απλά να φάω».

Συνεπώς, δεν είναι μόνο τροφικός ο εθισμός, αλλά και συμπεριφορικός διατροφικός. Δηλαδή, υπάρχει εθισμός στον τρόπο που διατρεφόμαστε.

Φυσικά, για να μιλήσουμε για εθισμό, χρειάζεται να αξιολογήσουμε τη συχνότητα και την ένταση επιθυμίας για μια συμπεριφορά. Όλοι οι άνθρωποι αντλούμε απόλαυση από την τροφή, όμως είναι σημαντικό να μπορούμε να ματαιώσουμε την απόλαυση εφόσον το επιθυμούμε.

Παραδείγματα πιθανού συμπεριφορικού-τροφικού εθισμού στη τροφή

  • Κατανάλωση κρατσανιστών τροφών
  • Κατανάλωση σποριών
  • Η ευχαρίστηση του ανοίγματος συσκευασίας της αγαπημένης επωνυμίας φίρμας
  • Η απόλαυση της μαλακής τροφής που κατεβαίνει στο λάρυγγα και η ανακουφιστική της επίδραση
  • Η απόλαυση της κρεμώδης τροφής στα χείλια
  • Η χαρά της αγοράς πολύχρωμων ζαχαρωτών
  • Η απόλαυση μιας χαλαρωτικής ταινίας σε συνδυασμό με τροφή
  • Παρακολούθηση κινηματογράφου με ποπ κορν

Συνεπώς, η διαχείριση ενός τροφικού εθισμού χρειάζεται να περιλαμβάνει παρέμβαση και στις συμπεριφορικές συνήθειες που τον διέπουν. Συχνά, γίνεται απλά μια συμπεριφορική αντικατάσταση που διατηρεί τον εθισμό και συνεπώς δεν αποτελεί θεραπεία.

Για παράδειγμα: Διατηρείται η κατανάλωση τροφής μπροστά στη τηλεόραση, αλλά αντικαθίσταται με πιο υγιεινή κατανάλωση όπως καροτάκια.

Πώς διαχειριζόμαστε ένα τροφικό ή συμπεριφορικό-διατροφικό εθισμό

Για να κατανοήσετε την τροφική σας συμπεριφορά, μπορείτε να κρατήσετε ένα απλό ημερολόγιο καταγραφής, ώστε να παρατηρήσετε το συμπεριφορικό μοτίβο.

Παρατηρήστε τη συχνότητα, και την ένταση ηδονής που μπορεί να σχετίζεται με μια τροφική συμπεριφορά. Αν θέλετε, μπορείτε να αφαιρέσετε από το διαιτολόγιο σας για μια εβδομάδα, ώστε να παρατηρήσετε καλύτερα τη συμπεριφορά αυτή. Μετά μπορείτε να ξαναεισάγετε την τροφή σταδιακά.

  • Αρχικά, χρειάζεται να δουλέψουμε με διαιτολόγο για τη βελτίωση της γενικότερης διατροφικής μας συμπεριφοράς. Με αυτόν τον τρόπο θα αυξήσουμε φυσικά τα επίπεδα σεροτονίνης στον οργανισμό και ο διατροφικός μας εθισμός θα γίνει πιο ξεκάθαρος
  • Η ψυχοθεραπεία με εξειδικευμένο σε θέματα διατροφής ψυχολόγο, θα βοηθήσει στην κατανόηση του εθισμού, στον εντοπισμό των συναισθημάτων που οδηγούν στην αναζήτηση τροφής και στη συμπεριφορική αλλαγή
  • Παράλληλα, η ταυτόχρονη φαρμακευτική θεραπεία από ψυχίατρο μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητική
Βιβλιογραφία

Blumenthal, Daniel Ma; Gold, Mark Sb Neurobiology of food addiction, Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care: July 2010 – Volume 13 – Issue 4 – p 359-365 doi: 10.1097/MCO.0b013e32833ad4d4

Σχετικά με τον δημιουργό

Νικολίνα Δανιηλίδου / Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής